ویژه‌برنامه‌های خانه علم به مناسبت پانزدهمین دهه ترویج علم

از روز جهانی علم تا دهه ترویج علم

دهم نوامبر هر سال به عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» (World Science Day for Peace and Development) گرامی داشته می‌شود. این مناسبت در سال ۲۰۰۱ از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نام‌گذاری شد تا بر نقش بنیادین علم در زندگی انسان‌ها، پیشرفت جوامع، صلح و توسعه پایدار تأکید شود. اطلاعات بیشتر درباره این مناسبت جهانی و اهداف آن در وب‌سایت سازمان ملل متحد نیز در دسترس است.

روز جهانی علم فرصتی برای یادآوری این واقعیت است که علم تنها به آزمایشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی محدود نمی‌شود؛ بلکه با جنبه‌های گوناگون زندگی روزمره، از سلامت و محیط‌زیست گرفته تا فناوری، اقتصاد و کیفیت زندگی انسان‌ها پیوندی مستقیم دارد. آگاهی عمومی از دستاوردهای علمی، دسترسی به دانش معتبر و فراهم کردن فرصت گفت‌وگو و تعامل میان جامعه علمی و مردم، از مهم‌ترین اهداف این مناسبت جهانی است. موضوع محوری روز جهانی علم در سال ۲۰۲۶ نیز «زمینه‌های مشترک از طریق دیپلماسی علمی» (Common ground through science diplomacy) انتخاب شده است که بر نقش علم در تقویت همکاری، گفت‌وگو و تفاهم میان جوامع و ملت‌ها تأکید دارد.

ترویج علم در واقع تلاشی برای نزدیک‌تر کردن علم به جامعه است؛ تلاشی که می‌کوشد مفاهیم و دستاوردهای علمی را به زبانی قابل فهم و جذاب در اختیار عموم مردم قرار دهد، حس کنجکاوی و پرسشگری را تقویت کند و زمینه مشارکت آگاهانه‌تر شهروندان در مواجهه با مسائل و چالش‌های جامعه را فراهم آورد. از این منظر، ترویج علم صرفاً به انتقال اطلاعات علمی محدود نیست، بلکه در گسترش تفکر علمی، تقویت سواد علمی و شکل‌گیری جامعه‌ای آگاه‌تر و توانمندتر نقش دارد.

در ایران، هم‌زمان با روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، برنامه‌های متنوعی با عنوان «هفته ترویج علم» برگزار می‌شد که در سال‌های اخیر با گسترش دامنه زمانی و فعالیت‌ها، در قالب «دهه ترویج علم» دنبال می‌شود. این برنامه‌ها فرصتی برای مشارکت دانشگاه‌ها، مراکز علمی و پژوهشی، موزه‌ها، نهادهای آموزشی و مجموعه‌های فعال در حوزه ترویج علم فراهم می‌کنند تا دستاوردها و ظرفیت‌های علمی را در قالب فعالیت‌هایی متنوع و مخاطب‌محور به جامعه معرفی کنند.

برنامه‌های پانزدهمین دهه ترویج علم ایران

انجمن ترویج علم ایران به مناسبت پانزدهمین دهه ترویج علم، با همکاری دانشگاه تهران، مجموعه‌ای از برنامه‌های علمی و فرهنگی را از ۱۸ تا ۲۷ آبان‌ماه ۱۴۰۵ تدارک دیده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، مهم‌ترین بخش‌های این رویداد عبارت‌اند از:

• نمایشگاه ترویج علم: از ۱۸ تا ۲۰ آبان‌ماه در پردیس مرکزی دانشگاه تهران، با هدف معرفی فعالیت‌ها و دستاوردهای علمی و ترویجی.

• مراسم بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه: در سالن افشار کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.

• نشست‌های تخصصی و ترویجی: از ۲۵ تا ۲۷ آبان‌ماه در دانشکده علوم پایه دانشگاه تهران.

• نمایش فیلم‌های علمی‌تخیلی و رصد آسمان: با میزبانی معاونت فرهنگی خوابگاه‌های دانشجویی دانشگاه تهران.

همچنین مراسم اختتامیه پانزدهمین دهه ترویج علم ایران و اهدای بیست‌وهفتمین دوره جایزه ترویج علم ایران، روز ۲۸ آبان‌ماه برگزار خواهد شد. این جایزه با هدف ارج نهادن به تلاش‌ها و فعالیت‌های اثرگذار در زمینه گسترش فرهنگ علمی و ترویج علم در جامعه اهدا می‌شود.

علاقه‌مندان می‌توانند برای آگاهی از جزئیات برنامه‌های امسال، خبر منتشرشده در خبرگزاری ایرنا درباره برنامه‌های دانشگاه تهران در دهه ترویج علم را نیز مطالعه کنند. همچنین نشریه علمی ترویج علم منبعی برای آشنایی بیشتر با مباحث و پژوهش‌های حوزه ترویج علم است.

همراهی خانه علم با پانزدهمین دهه ترویج علم

خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، به‌عنوان یکی از نهادهای فعال در زمینه ترویج علم و گسترش ارتباط میان دانشگاه و جامعه، همانند سال‌های گذشته در پانزدهمین دهه ترویج علم نیز با انجمن ترویج علم ایران همراه خواهد بود.

خانه علم با باور به اهمیت آشنایی عمومی با علم، تقویت روحیه پرسشگری و فراهم کردن فرصت تجربه و یادگیری فعال برای کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها، ویژه‌برنامه‌هایی را برای این مناسبت تدارک دیده است. این برنامه‌ها با رویکردی تعاملی و تجربه‌محور، تلاش می‌کنند مفاهیم علمی را در قالب‌هایی جذاب و متنوع به مخاطبان عرضه کنند.

ویژه‌برنامه‌های خانه علم در این مناسبت شامل موارد زیر است:

• مسابقه هیجان‌انگیز شهر علوم پایه: فرصتی برای تجربه رقابت علمی، به‌کارگیری خلاقیت و محک زدن توانایی‌های حل مسئله.

• نمایشگاه شگفتی‌های علم: ارائه جلوه‌های جذاب و شگفت‌انگیز علم و فراهم کردن فرصت مشاهده و تجربه پدیده‌های علمی.

• سینمای علم: نمایش فیلم‌ها و محتوای تصویری با موضوعات علمی و آموزشی.

• بازی‌های فکری و مسابقات: فعالیت‌هایی برای تقویت تفکر منطقی، خلاقیت، استدلال و مهارت حل مسئله.

• مستندهای علمی و سخنرانی: آشنایی با موضوعات و دستاوردهای علمی از طریق آثار مستند و گفت‌وگوهای علمی.

خانه علم امیدوار است با اجرای این برنامه‌ها و همراهی دیگر نهادهای علمی و آموزشی، سهمی در گسترش فرهنگ علمی، افزایش علاقه‌مندی نسل جوان به علوم پایه و تقویت پیوند میان دانشگاه و جامعه داشته باشد.

خانه علم در سال‌های گذشته نیز هم‌زمان با هفته ترویج علم، برنامه‌های متنوعی را برگزار کرده است. برای آشنایی با نمونه‌ای از این فعالیت‌ها، می‌توانید گزارش‌های پیشین را در وب‌سایت خانه علم مطالعه کنید:

• برنامه‌های ویژه خانه علم به مناسبت هفته ترویج علم

• برنامه‌های خانه علم به مناسبت سیزدهمین دوره هفته ترویج علم

علم زمانی بیشترین اثرگذاری را در جامعه خواهد داشت که از مرزهای مراکز علمی فراتر رود، به زندگی مردم راه پیدا کند و به بخشی از فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شود. دهه ترویج علم فرصتی ارزشمند برای برداشتن گام‌هایی در همین مسیر است.