تصویر نجومی روز ناسا: تصویرسازی سایه زمین با ماه گرفتگیها
توضیح: چه چیزی این حفره غولپیکر را در فضا ایجاد میکند؟ این یک سیاهچاله نیست – یک سایه است. سایه زمین است. حداقل از زمان ارسطو، مردم متوجه شدهاند که سایه تاریک زمین بر روی ماه در طول یک ماهگرفتگی جزئی، دایرهای است – اگرچه هرگز یک دایره کامل نیست. با این حال، با استفاده از فناوری دیجیتال مدرن، تصاویر چندین ماهگرفتگی را میتوان با هم ترکیب کرد تا سایه کامل زمین را نشان دهد.
ترکیب تصویر به نمایش درآمده که توسط یک عکاس نجومی پیوسته گردآوری شده است، از ۲۲ سال ماهگرفتگی ساخته شده است. ماه هر ماه (ماه-هفتم) دچار ماهگرفتگی نمیشود زیرا مدار ماه نسبت به مدار زمین کمی کج است. بررسی دقیق برخی از تصاویر ماهگرفتگی، یک نوار آبی کمرنگ را نشان میدهد که در آن جو زمین نور قرمز خورشید را بیشتر از نور آبی فیلتر میکند.
اواخر این هفته، یک ماهگرفتگی جدید رخ خواهد داد و در بخشهایی از آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا و آفریقا به بهترین شکل قابل مشاهده خواهد بود.
منبع: ناسا
Earth’s Shadow Visualized with Lunar Eclipses
2026 August 25
Image Credit & Copyright: Tim Martin
برنده مسابقه هفته (5) – تابستان 1405
با افتخار به آگاهی همراهان گرامی خانه علم میرسانیم که پس از ارزیابی دقیق پاسخنامههای ارسالی توسط کمیته علمی مسابقه هفته، برگزیده این هفته از مسابقه به شرح زیر معرفی میگردد.
تصویر نجومی روز ناسا: دنبالهدار 220P در حال فوران
توضیح: دنبالهدار 220P به طور غیرمنتظرهای درخشان است. معمولاً دنبالهدار دورهای 220P/مکنات آنقدر کمنور است که برای دیدن آن به تلسکوپ نیاز است. با این حال، دو فوران شگفتانگیز امسال، آن را حدود ۲۰۰۰۰ برابر درخشانتر از حد معمول کرده است، به طوری که اکنون با دوربین دوچشمی و دوربینهای با نوردهی طولانیمدت قابل مشاهده است.
همانطور که انتظار میرفت، دنبالهدار ۲۲۰P با دورهای بیش از ۵ سال به دور خورشید بین مریخ و مشتری میچرخد. این نوردهی طولانیمدت که ۱۰ روز پیش از آفریقای جنوبی گرفته شده است، سر سبز روشن دنبالهدار و دم غباری کوتاه آن را نشان میدهد. دلایل فورانهای چشمگیر دنبالهدار 220P ناشناخته است، اما میتواند ناشی از آزاد شدن گاز زیرسطحی انباشته شده یا لرزشهای دنبالهدار باشد.
دنبالهدار ۲۲۰P در ماه اکتبر حدود یک فاصله زمین تا خورشید از زمین عبور خواهد کرد و پس از آن انتظار میرود با شروع بازگشت به قسمت دور مدار خود، به سرعت محو شود.
منبع: ناسا
Comet 220P in Outburst
2026 August 24
Image Credit & Copyright: Spilios Asimakopoulos
علمآموز – شهریور 1405
علمآموز | النینوی جدید؛ این بار چه چیزی تغییر میکند؟
در میانه اقیانوس آرام، آبهای سطحی بهطور غیرمعمول گرم شدهاند و النینوی جدید شکل گرفته و در حال تقویت است؛ پدیدهای طبیعی که معمولاً هر ۲ تا ۷ سال رخ میدهد و با تغییر دمای اقیانوس آرام استوایی، الگوهای باد، بارش و دما را در سراسر جهان جابهجا میکند. سازمان جهانی هواشناسی در تازهترین گزارش خود پیشبینی کرده است که النینوی جدید به یک رویداد قوی تبدیل شود؛ بهطوریکه دمای سطح آب در منطقه شاخص اقیانوس آرام ممکن است بهطور میانگین حدود ۲٫۹ درجه سلسیوس بالاتر از معمول باشد. النینو معمولاً دمای میانگین جهانی را نیز افزایش میدهد و میتواند احتمال برخی موجهای گرما، خشکسالیها و بارشهای شدید را در نقاط مختلف جهان تغییر دهد.
النینو بهتنهایی به معنای «خشکسالی در همهجا» یا «بارندگی بیشتر در همهجا» نیست؛ اثر آن از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است. در ایران نیز پژوهشهای جدید نشان میدهند که میتواند بر الگوی بارش حوضههای مختلف کشور اثر بگذارد، اما شدت و جهت این اثر به زمان و منطقه وابسته است؛ النینو در مجموع با ناهنجاری مثبت بارش در بسیاری از حوضههای ایران همراه بوده است. از سوی دیگر، سیارهای که اکنون گرمتر از گذشته است، میتواند پیامدهای برخی رخدادهای حدی همراه با النینو را تشدید کند.
. النینو یک پدیده طبیعی است و نمیتوان آن را متوقف کرد؛ اما میزان آمادگی ما برای پیامدهای آن، انتخاب خود ماست: پیشبینیها و هشدارهای هواشناسی را دنبال کنیم، در دورههای خشک از آتشسوزی در طبیعت پیشگیری کنیم و هنگام بارشهای شدید از مسیلها و مناطق پرخطر فاصله بگیریم.
مسابقه هفته (5) – تابستان 1405
خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان با افتخار چهارمین دوره «مسابقه هفته» را در تابستان ۱۴۰۵ برگزار میکند.
این مسابقه که یکی از برنامههای ترویجی خانه علم است، به مدت ده هفته و از چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ آغاز خواهد شد. در چهارشنبه هر هفته، یک سؤال علمی در یکی از حوزههای علوم پایه شامل ریاضی، علوم کامپیوتر، فیزیک، شیمی، زیستشناسی و زمینشناسی و متناسب با سطح کتابهای درسی دانشآموزان منتشر میشود.
در پایان هر هفته، اولین شرکتکنندهای که پاسخ صحیح، مستدل و علمی به سؤال ارائه کند، به عنوان برنده آن هفته معرفی شده و یک کارت هدیه ۶ میلیون ریالی دریافت خواهد کرد.
اگر به علم، اندیشیدن و حل مسئله علاقهمند هستید، این مسابقه فرصتی مناسب است تا دانش و توانایی تحلیلی خود را به چالش بکشید. از همه دانشآموزان عزیز سراسر ایران دعوت میکنیم در این رقابت علمی شرکت کنند و از شما مخاطبان گرامی نیز درخواست میکنیم این اطلاعیه را برای دانشآموزان علاقهمند ارسال و معرفی کنید.
برنده مسابقه هفته (4) – تابستان 1405
با افتخار به آگاهی همراهان گرامی خانه علم میرسانیم که پس از ارزیابی دقیق پاسخنامههای ارسالی توسط کمیته علمی مسابقه هفته، برگزیده این هفته از مسابقه به شرح زیر معرفی میگردد.
تصویر نجومی روز ناسا: یک خورشیدگرفتگی طلایی
توضیح: این خورشیدگرفتگی کامل نه تنها از نظر شاعرانه زیبا، بلکه از نظر علمی نیز جالب به نظر میرسید. معمولاً تاج خورشیدی (solar corona ) سفید به نظر میرسد و برای برخی از ناظران، تاج خورشیدگرفتگی کامل هفته گذشته به رنگ مرواریدی به نظر میرسید.
اما این بار، ناظران خورشیدگرفتگی کامل در اسپانیا، تاجی را دیدند که به طور غیرمعمول طلایی به نظر میرسید. به یک دلیل، از اسپانیا، خورشیدگرفتگی کامل زمانی رخ داد که خورشید در حال غروب نزدیک افق بود. آن نور خورشید کمارتفاع از میان مقدار زیادی هوا عبور میکند که نور آبی را پراکنده میکند. مقدار غیرمعمولی از دود موجود در هوا، ناشی از آتشسوزیهای جنگلهای اطراف، به عنوان فیلتر دوم عمل کرد و رنگهای آبی باقی مانده را بیشتر پراکنده کرد و نور غالب طلایی را عمیقتر کرد.
این تصویر برجسته که با HDR پردازش شده و با نوردهی چندگانه تهیه شده است، هفته گذشته از بناونته، اسپانیا گرفته شده است. چیزی که طلایی به نظر نمیرسید، یک زبانه خورشیدی (prominence) درخشان هیدروژنی بود که بالای لبه سمت چپ خورشید معلق بود – رنگ صورتی روشن اصلی آن باقی مانده بود.
منبع: ناسا
A Golden Corona Eclipse
2026 August 17
Image Credit & Copyright: Rui Santos (Living Impressions)
تصویر نجومی روز ناسا: خورشیدگرفتگی کامل از گرینلند
توضیح: در ۱۲ آگوست، سایه ماه به سیاره زیبای ما رسید. این سایه که از اقیانوس منجمد شمالی آغاز میشد، در امتداد یک مسیر باریک که سایه تاریک ماه را در بخشهایی از گرینلند، ایسلند، اقیانوس اطلس، پرتغال و شمال اسپانیا هدایت میکرد، امتداد یافت. و برای لحظهای، ساکنان زمین که خود را در زیر سایه ماه با آسمانی صاف یافتند، توانستند شاهد یک خورشیدگرفتگی کامل باشند.
پس از فرار از آب و هوا از طریق دریا و فرود در امتداد رایپ فیورد در ساحل شرقی گرینلند (در موقعیت ۷۱.۰۷۰۵۵ شمالی، ۲۷.۷۱۲۵۲ غربی)، این عکس که به سختی به دست آمده بود، در ساعت ۱۷:۳۳:۲۶ به وقت جهانی گرفته شد. این زمان، نزدیک به اولین دسترسی به آسمان صاف در مسیر خورشیدگرفتگی کامل است، بنابراین این تصویر احتمالاً یکی از اولین نماهای بدون مانع از خورشیدگرفتگی کامل است.
این عکس خیرهکننده، از میان شکافی در ابرها، یکی از حلقههای الماس گذرای (transient diamond rings) این خورشیدگرفتگی و تاج خورشیدی باشکوهی (solar corona) را که در نزدیکی لحظه شروع خورشیدگرفتگی کامل پدیدار میشود، ثبت کرده است.
منبع: ناسا
Total Solar Eclipse from Greenland
2026 August 14
Image Credit & Copyright: Aditya Madhavan
تصویر نجومی روز ناسا: خورشیدگرفتگی کامل بر فراز اسپانیا
توضیح: در ۱۲ آگوست ۲۰۲۶، ماه به طور کامل خورشید را پوشاند و سایه خود را بر فراز سیبری، گرینلند، ایسلند، اسپانیا و پرتغال انداخت.
تصویر امروز شامل دو خورشیدگرفتگی کامل است که از ساراگوسا، اسپانیا مشاهده میشود، یکی بر فراز کلیسای جامع بانوی ستون و دیگری که در رودخانه ابرو (Ebro River) منعکس میشود. برای چند لحظه، اسپانیا اولین خورشیدگرفتگی کامل بزرگ خود را از سال ۱۹۰۵ مشاهده کرد.
کسانی که شاهد خورشیدگرفتگی کامل هستند، ممکن است سرمای هوا، سکوت پرندگان، جیک جیک گیجکننده حشرات و حیرت مشترک بسیاری را تجربه کنند. زمان درخشش تاج خورشید فرا رسیده است زیرا قرص درخشان خورشید توسط ماه مسدود میشود. از جمله دلایل دیگر برای مطالعه خورشیدگرفتگیها: آنها به دانشمندان کمک میکنند تا بفهمند که چرا تاج خورشید میلیونها درجه داغتر از سطح خورشید است. شهروندان مشتاق میتوانند با ثبت نحوه واکنش حیات وحش، تصویربرداری از تاج خورشید و نظارت بر دمای هوا و ابرها در این مطالعات مشارکت کنند.
منبع: ناسا
Total Solar Eclipse Over Spain
2026 August 13
Image Credit & Copyright: Ruiyu Zhang
Text: Keighley Rockcliffe (NASA GSFC, UMBC CSST, CRESST II)
مسابقه هفته (4) – تابستان 1405
خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان با افتخار چهارمین دوره «مسابقه هفته» را در تابستان ۱۴۰۵ برگزار میکند.
این مسابقه که یکی از برنامههای ترویجی خانه علم است، به مدت ده هفته و از چهارشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ آغاز خواهد شد. در چهارشنبه هر هفته، یک سؤال علمی در یکی از حوزههای علوم پایه شامل ریاضی، علوم کامپیوتر، فیزیک، شیمی، زیستشناسی و زمینشناسی و متناسب با سطح کتابهای درسی دانشآموزان منتشر میشود.
در پایان هر هفته، اولین شرکتکنندهای که پاسخ صحیح، مستدل و علمی به سؤال ارائه کند، به عنوان برنده آن هفته معرفی شده و یک کارت هدیه ۶ میلیون ریالی دریافت خواهد کرد.
اگر به علم، اندیشیدن و حل مسئله علاقهمند هستید، این مسابقه فرصتی مناسب است تا دانش و توانایی تحلیلی خود را به چالش بکشید. از همه دانشآموزان عزیز سراسر ایران دعوت میکنیم در این رقابت علمی شرکت کنند و از شما مخاطبان گرامی نیز درخواست میکنیم این اطلاعیه را برای دانشآموزان علاقهمند ارسال و معرفی کنید.
