تصویر نجومی روز ناسا: سیارک دو لوبی توریفون
توضیح: چرا این سیارک دوتایی است؟
اوایل این ماه، فضاپیمای رباتیک ژاپنی هایابوسا۲ (Hayabusa2) از کنار سیارک ۹۸۹۴۳ توریفون (98943 Torifune) عبور کرد و تصاویری را ثبت کرد. اگرچه مشاهدات قبلی از زمین دور نشان میداد که توریفون مستطیلی است، هایابوسا۲ دریافت که توریفون در واقع دو لوب به همپیوسته دارد.
این سنگ فضایی با طولی حدود چهار زمین فوتبال، اغلب هنگام چرخش به دور خورشید به زمین نزدیک میشود، اگرچه تهدیدی محسوب نمیشود. علاوه بر دو لوب، توریفون تختهسنگهای بزرگ زیادی را نشان میدهد، اما در کمال تعجب، هیچ دهانهی آشکاری ندارد، احتمالاً به این دلیل که سطح آن تودهای از قلوهسنگ است. مانند سیارک آروکوت ( Arrokoth)، به نظر میرسد که هر لوب قبل از برخورد و چسبیدن به هم، بهطور جداگانه تشکیل شده است.
هایابوسا۲ در سال ۲۰۱۸ با سیارک ریوگو (Ryugu) مواجه شد و اکنون در سال ۲۰۳۱ با ۱۹۹۸ KY26 (1998 KY26)، سیارک کوچکتری که بهطور غیرمعمول سریع میچرخد و ممکن است ذخایر یخ داشته باشد، روبرو خواهد شد.
منبع: ناسا
Double Lobed Asteroid Torifune
2026 July 14
Image Credit & Copyright: JAXA, U. of Tokyo, Chiba Tech, Tokyo U. of Science, AIST, Paris Obs., IAC
درختان باهوش
مستند «درختان باهوش» (Intelligent Trees) به کارگردانی جولیا دوردل (Julia Dordel) و گیدو تولکه (Guido Tölke)، با تهیهکنندگی جولیا دوردل، محصول سال ۲۰۱۶ کشور آلمان است. این مستند ۴۵ دقیقهای نخستینبار در سال ۲۰۱۶ منتشر شد و تاکنون در پایگاه IMDb امتیاز ۷٫۱ از ۱۰ را کسب کرده است. «درختان باهوش» با همراهی جنگلبان نامدار آلمانی، پیتر ووللبن، و پژوهشگر برجسته کانادایی، سوزان سیمارد، به بررسی یکی از شگفتانگیزترین پرسشهای زیستشناسی امروز میپردازد: آیا درختان با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند و رفتاری هوشمندانه از خود نشان میدهند؟
دوره آموزش برنامهنویسی با اسکرچ (Scratch)
خانه علم در راستای آشنایی دانشآموزان با دنیای برنامهنویسی، بازیسازی، انیمیشن و فناوری، دوره آموزشی برنامهنویسی با اسکرچ (Scratch) را در تابستان ۱۴۰۵ برگزار میکند.
این دوره ویژه دانشآموزان پایههای سوم تا ششم ابتدایی طراحی شده و در ۱۲ جلسه کارگاهی برگزار میشود. دانشآموزان در این کلاسها با اجرای پروژههای جذاب و عملی، ساخت بازی، انیمیشن، داستانهای تعاملی و برنامههای خلاقانه را تجربه میکنند و بهتدریج با مفاهیم برنامهنویسی آشنا میشوند.
تصویر نجومی روز ناسا: کهکشان NGC 474؛ پوستهها و جریانهای ستارهای
توضیح: چه اتفاقی برای کهکشان NGC 474 در حال وقوع است؟ با توجه به ظاهر نسبتاً بیویژگی این کهکشان بیضوی در تصاویر کمعمقتر، لایههای چندگانهی تابش (در این تصویر عمیق-م) به طرز عجیبی پیچیده به نظر میرسند.
علت پوستهها موضوع تحقیق است، اما احتمالاً دنبالههای جزر و مدی مربوط به بقایای باقی مانده از جذب کهکشانهای کوچک متعدد در میلیاردها سال گذشته هستند. از طرف دیگر، پوستهها ممکن است مانند موجهایی کوچک آب در یک برکه باشند، جایی که برخورد مداوم با آن کهکشان مارپیچی درست در سمت راست NGC 474 باعث میشود امواج چگالی در سراسر این غول کهکشانی موج بزنند.
صرف نظر از علت واقعی، تصویر به نمایش درآمده به طور چشمگیری شواهد فزایندهای را برجسته میکند که هالههای برخی از کهکشانهای بیضوی به طرز شگفتآوری پیچیده هستند. به طور مشابه، هاله کهکشان راه شیری خودمان نیز نمونهای از چنین پیچیدگیهای غیرمنتظرهای است.
NGC 474 حدود ۲۵۰۰۰۰ سال نوری گستردگی دارد و در فاصلهی حدود ۱۰۰ میلیون سال نوری در صورت فلکی ماهی (حوت) قرار دارد.
منبع: ناسا
Galaxy NGC 474: Shells and Star Streams
2026 July 12
Image Credit & License: CFHT, Coelum, MegaCam, J.-C. Cuillandre (CFHT) & G. A. Anselmi (Coelum)
تصویر نجومی روز ناسا: مسیه ۲۴؛ ابر ستارهای قوس
توضیح: برخلاف اکثر اجرام موجود در فهرست معروف چارلز مسیه از اجرام اعماق آسمان، M24 یک کهکشان، خوشه ستارهای یا سحابی درخشان نیست. این یک شکاف در ابرهای غبارآلود میانستارهایِ نزدیک و کدر است که امکان مشاهده ستارگان دوردست در بازوی مارپیچی قوس کهکشان راه شیری (Sagittarius spiral arm) را فراهم میکند.
با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، نگاه خود را از میان این شکاف هدایت کنید، در واقع از طریق پنجرهای به عرض بیش از ۳۰۰ سال نوری به ستارگانی که حدود ۱۰۰۰۰ سال نوری یا بیشتر از زمین فاصله دارند، نگاه میکنید.
ستارگان درخشان M24 که گاهی اوقات ابر ستارهای قوس کوچک (Small Sagittarius Star Cloud) نامیده میشود، در سراسر این منظره میانستارهای باشکوه امتداد یافتهاند. میدان دید تلسکوپی که در آسمان به اندازه چهار ماه کامل به سمت صورت فلکی قوس گسترده شده است، شامل علائم تاریک B92 و B93 در نزدیکی مرکز M24، همراه با ابرهای غبار و سحابیهای درخشان دیگر به سمت مرکز کهکشان راه شیری است.
منبع: ناسا
Messier 24: Sagittarius Star Cloud
2026 July 11
Image Credit & Copyright: Chuck Ayoub
فراخوان ثبتنام دهمین دوره مدرسه دانشجویی علوم زمین
دهمین دورهی مدرسه علوم زمین دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان با شعار و محوریت «پایش، تحلیل و کاربرد: نقش نوآوریهای زمینشناختی در خلق ثروت و کنترل مخاطرات»، از تاریخ ۱۰ تا ۱۳ شهریورماه ۱۴۰۵ در چهار روز (شامل سه روز سخنرانی علمی و کارگاه، و یک روز عملیات صحرایی) و به صورت حضوری در این دانشگاه برگزار خواهد شد. مهلت ثبت نام تا ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ خواهد بود.
هدف از اجرای این دوره از مدرسه علوم زمین، ایجاد پلی مستحکم میان دانشگاه، صنعت و جامعه است. این دوره قصد دارد با آشنایی دانشجویان سالهای سوم و چهارم مقطع کارشناسی با علوم نوین زمین، کسب مهارتهای اولیه برای ورود به بازار کار و درآمدزایی و ارتباط با جامعه و کاربرد دانش در صنعت، انگیزه و امید برای ادامه تحصیل در مقاطع تحصیلات تکمیلی را در محیطی پویا و مهارتمحور فراهم سازد.
تصویر نجومی روز ناسا: یاپتوس زحل؛ قمر نقاشی شده
توضیح: چه اتفاقی برای قمر زحل، یاپتوس (Iapetus)، افتاده است؟ بخشهای وسیعی از این دنیای عجیب به تیرگی زغال سنگ هستند، در حالی که بخشهای دیگری به روشنی برف.
برای کمک به درک بهتر این قمر با رنگ غیرمعمول، ناسا در سال ۲۰۰۷ فضاپیمای رباتیک کاسینی را که در آن زمان به دور زحل میچرخید، هدایت کرد تا در فاصله ۲۰۰۰ کیلومتری از آن شیرجه بزند. در اینجا، از فاصله حدود ۷۵۰۰۰ کیلومتری، نیمکرهای از یاپتوس دیده میشود که همیشه در حال تعقیب است. یک دهانه برخوردی بزرگ که در جنوب دیده میشود، ۵۰۰ کیلومتر وسعت دارد و به نظر میرسد روی یک دهانه قدیمیتر با اندازه مشابه قرار گرفته است. ماده تیره به طور فزایندهای شرقیترین قسمت یاپتوس را پوشانده و دهانهها و ارتفاعات را به طور یکسان تیره میکند. یک فرضیه پیشرو این است که ماده تیره عمدتاً نوعی خاک غنی از کربن است که از زمان تصعید یخ نسبتاً گرم اما کثیف باقی مانده است. پوشش اولیه این ماده تیره ممکن است به طور موثری توسط تجمع بقایای شهاب سنگهای آزاد شده از قمرهای دیگر ایجاد شده باشد.
منبع: ناسا
Saturn’s Iapetus: Painted Moon
2026 July 5
Image Credit: NASA, ESA, JPL, SSI, Cassini Imaging
شب علم در راه است…
آبان امسال، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، میزبان شبی خواهد بود که کنجکاوی، علم و مردم در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند. منتظر بمانید؛ بهزودی از جزئیات این رویداد بیشتر خواهید شنید. با ما همراه باشید.
تصویر نجومی روز ناسا: رهیاب بر روی مریخ
توضیح: در ۴ جولای ۱۹۹۷، فضاپیمای رهیاب مریخ (Mars Pathfinder) با استفاده از مجموعهای از آتشبازیها، چتر نجات و پیلهای از کیسههای هوا، قبل از اینکه در ساعت ۱۰:۰۷ صبح به وقت اقیانوس آرام بر روی سطح مریخ فرود بیاید، حداقل ۱۵ بار مانند یک توپ ساحلی غولپیکر بالا و پایین پرید. پس از تکمیل توالی فرود با کمک کیسه هوا که در آن زمان نوآورانه بود، رهیاب این موزاییک رنگی را برای اپراتورهای مأموریت در زمین ارسال کرد.
در صحنهای از دنیای دیگر، ربات مریخنورد رهگذر (Sojourner) در پیشزمینه قابل مشاهده است که روی رهیاب باز شده قرار گرفته است. رهگذر، شش چرخ و خورشیدی، که تقریباً به اندازه یک گربه خانگی بزرگ است، به اولین مریخنورد موفق مریخ تبدیل شد. کیسههای هوای خالی شده و زمین پوشیده از سنگ دشت سیلابی درّه آرس (Ares Vallis) در اطراف رهیاب قرار دارند. در دوردست، تپههای مریخی در برابر آسمان قهوهای غبارآلود ظاهر میشوند. بعداً، فرودگر رهیاب به ایستگاه یادبود کارل ساگان (Carl Sagan Memorial Station) تغییر نام داد.
منبع: ناسا
Pathfinder on Mars
2026 July 4
Image Credit: Mars Pathfinder, JPL, NASA
اعلام نتایج مرحله دوم پنجمین دوره مسابقه متر – خانه علم زنجان
کمیته علمی-اجرایی برگزاری پنجمین دوره مسابقه تیمی ریاضی (متر) در خانه علم زنجان، اسامی تیمهای منتخب مرحله دوم مسابقه را به شرح جدول 1 اعلام میدارد. مطابق آییننامه مسابقه، این تیمها، با قرار گرفتن در جایگاه یکچهارم برتر شرکتکنندگان در مرحله دوم، جواز حضور در مرحله سوم و نهایی را کسب نمودهاند.
ضمن قدردانی از حضور همه تیمهای شرکتکننده در مرحله دوم پنجمین دوره مسابقه متر، به آگاهی میرساند که لوح تقدیر برگزیدگان مرحله دوم (جدول 1) و نیز گواهی شرکت در مسابقه برای سایر تیمهایی که در مسابقه شرکت داشتند (جدول 2)، در همین صفحه بارگذاری و قابل دریافت است. برای دانلود هر گواهی بر روی آن راستکلیک کنید و آن را در صفحه جدید باز کنید و سپس دانلود نمایید.
خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان ضمن تشکر از اعضای کادر علمی-اجرایی مسابقه، به تیمها منتخب مرحله دوم تبریک عرض نموده و برای ایشان در ادامه مراحل مسابقه، آرزوی موفقیت دارد.
همچنین، به اطلاع تیمهای برگزیده میرساند که بر اساس جدول زمانبندی مسابقه متر، مرحله سوم این مسابقه در تابستان 1405 برگزار خواهد شد. جزئیات نحوه برگزاری مرحله سوم در زمان مناسب، به اطلاع این تیمها خواهد رسید.
با آرزوی موفقیت در مراحل تحصیل و زندگی برای همه عزیزان شرکتکننده در مسابقه متر و نیز آرزوی سلامتی برای همه دانشآموزان عزیز ایرانزمین.
