تصویر نجومی روز ناسا: مسیه ۲۴؛ ابر ستارهای قوس
توضیح: برخلاف اکثر اجرام موجود در فهرست معروف چارلز مسیه از اجرام اعماق آسمان، M24 یک کهکشان، خوشه ستارهای یا سحابی درخشان نیست. این یک شکاف در ابرهای غبارآلود میانستارهایِ نزدیک و کدر است که امکان مشاهده ستارگان دوردست در بازوی مارپیچی قوس کهکشان راه شیری (Sagittarius spiral arm) را فراهم میکند.
با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، نگاه خود را از میان این شکاف هدایت کنید، در واقع از طریق پنجرهای به عرض بیش از ۳۰۰ سال نوری به ستارگانی که حدود ۱۰۰۰۰ سال نوری یا بیشتر از زمین فاصله دارند، نگاه میکنید.
ستارگان درخشان M24 که گاهی اوقات ابر ستارهای قوس کوچک (Small Sagittarius Star Cloud) نامیده میشود، در سراسر این منظره میانستارهای باشکوه امتداد یافتهاند. میدان دید تلسکوپی که در آسمان به اندازه چهار ماه کامل به سمت صورت فلکی قوس گسترده شده است، شامل علائم تاریک B92 و B93 در نزدیکی مرکز M24، همراه با ابرهای غبار و سحابیهای درخشان دیگر به سمت مرکز کهکشان راه شیری است.
منبع: ناسا
Messier 24: Sagittarius Star Cloud
2026 July 11
Image Credit & Copyright: Chuck Ayoub
فراخوان ثبتنام دهمین دوره مدرسه دانشجویی علوم زمین
دهمین دورهی مدرسه علوم زمین دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان با شعار و محوریت «پایش، تحلیل و کاربرد: نقش نوآوریهای زمینشناختی در خلق ثروت و کنترل مخاطرات»، از تاریخ ۱۰ تا ۱۳ شهریورماه ۱۴۰۵ در چهار روز (شامل سه روز سخنرانی علمی و کارگاه، و یک روز عملیات صحرایی) و به صورت حضوری در این دانشگاه برگزار خواهد شد. مهلت ثبت نام تا ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ خواهد بود.
هدف از اجرای این دوره از مدرسه علوم زمین، ایجاد پلی مستحکم میان دانشگاه، صنعت و جامعه است. این دوره قصد دارد با آشنایی دانشجویان سالهای سوم و چهارم مقطع کارشناسی با علوم نوین زمین، کسب مهارتهای اولیه برای ورود به بازار کار و درآمدزایی و ارتباط با جامعه و کاربرد دانش در صنعت، انگیزه و امید برای ادامه تحصیل در مقاطع تحصیلات تکمیلی را در محیطی پویا و مهارتمحور فراهم سازد.
تصویر نجومی روز ناسا: یاپتوس زحل؛ قمر نقاشی شده
توضیح: چه اتفاقی برای قمر زحل، یاپتوس (Iapetus)، افتاده است؟ بخشهای وسیعی از این دنیای عجیب به تیرگی زغال سنگ هستند، در حالی که بخشهای دیگری به روشنی برف.
برای کمک به درک بهتر این قمر با رنگ غیرمعمول، ناسا در سال ۲۰۰۷ فضاپیمای رباتیک کاسینی را که در آن زمان به دور زحل میچرخید، هدایت کرد تا در فاصله ۲۰۰۰ کیلومتری از آن شیرجه بزند. در اینجا، از فاصله حدود ۷۵۰۰۰ کیلومتری، نیمکرهای از یاپتوس دیده میشود که همیشه در حال تعقیب است. یک دهانه برخوردی بزرگ که در جنوب دیده میشود، ۵۰۰ کیلومتر وسعت دارد و به نظر میرسد روی یک دهانه قدیمیتر با اندازه مشابه قرار گرفته است. ماده تیره به طور فزایندهای شرقیترین قسمت یاپتوس را پوشانده و دهانهها و ارتفاعات را به طور یکسان تیره میکند. یک فرضیه پیشرو این است که ماده تیره عمدتاً نوعی خاک غنی از کربن است که از زمان تصعید یخ نسبتاً گرم اما کثیف باقی مانده است. پوشش اولیه این ماده تیره ممکن است به طور موثری توسط تجمع بقایای شهاب سنگهای آزاد شده از قمرهای دیگر ایجاد شده باشد.
منبع: ناسا
Saturn’s Iapetus: Painted Moon
2026 July 5
Image Credit: NASA, ESA, JPL, SSI, Cassini Imaging
شب علم در راه است…
آبان امسال، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، میزبان شبی خواهد بود که کنجکاوی، علم و مردم در کنار یکدیگر معنا پیدا میکنند. منتظر بمانید؛ بهزودی از جزئیات این رویداد بیشتر خواهید شنید. با ما همراه باشید.
تصویر نجومی روز ناسا: رهیاب بر روی مریخ
توضیح: در ۴ جولای ۱۹۹۷، فضاپیمای رهیاب مریخ (Mars Pathfinder) با استفاده از مجموعهای از آتشبازیها، چتر نجات و پیلهای از کیسههای هوا، قبل از اینکه در ساعت ۱۰:۰۷ صبح به وقت اقیانوس آرام بر روی سطح مریخ فرود بیاید، حداقل ۱۵ بار مانند یک توپ ساحلی غولپیکر بالا و پایین پرید. پس از تکمیل توالی فرود با کمک کیسه هوا که در آن زمان نوآورانه بود، رهیاب این موزاییک رنگی را برای اپراتورهای مأموریت در زمین ارسال کرد.
در صحنهای از دنیای دیگر، ربات مریخنورد رهگذر (Sojourner) در پیشزمینه قابل مشاهده است که روی رهیاب باز شده قرار گرفته است. رهگذر، شش چرخ و خورشیدی، که تقریباً به اندازه یک گربه خانگی بزرگ است، به اولین مریخنورد موفق مریخ تبدیل شد. کیسههای هوای خالی شده و زمین پوشیده از سنگ دشت سیلابی درّه آرس (Ares Vallis) در اطراف رهیاب قرار دارند. در دوردست، تپههای مریخی در برابر آسمان قهوهای غبارآلود ظاهر میشوند. بعداً، فرودگر رهیاب به ایستگاه یادبود کارل ساگان (Carl Sagan Memorial Station) تغییر نام داد.
منبع: ناسا
Pathfinder on Mars
2026 July 4
Image Credit: Mars Pathfinder, JPL, NASA
اعلام نتایج مرحله دوم پنجمین دوره مسابقه متر – خانه علم زنجان
کمیته علمی-اجرایی برگزاری پنجمین دوره مسابقه تیمی ریاضی (متر) در خانه علم زنجان، اسامی تیمهای منتخب مرحله دوم مسابقه را به شرح جدول 1 اعلام میدارد. مطابق آییننامه مسابقه، این تیمها، با قرار گرفتن در جایگاه یکچهارم برتر شرکتکنندگان در مرحله دوم، جواز حضور در مرحله سوم و نهایی را کسب نمودهاند.
ضمن قدردانی از حضور همه تیمهای شرکتکننده در مرحله دوم پنجمین دوره مسابقه متر، به آگاهی میرساند که لوح تقدیر برگزیدگان مرحله دوم (جدول 1) و نیز گواهی شرکت در مسابقه برای سایر تیمهایی که در مسابقه شرکت داشتند (جدول 2)، در همین صفحه بارگذاری و قابل دریافت است. برای دانلود هر گواهی بر روی آن راستکلیک کنید و آن را در صفحه جدید باز کنید و سپس دانلود نمایید.
خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان ضمن تشکر از اعضای کادر علمی-اجرایی مسابقه، به تیمها منتخب مرحله دوم تبریک عرض نموده و برای ایشان در ادامه مراحل مسابقه، آرزوی موفقیت دارد.
همچنین، به اطلاع تیمهای برگزیده میرساند که بر اساس جدول زمانبندی مسابقه متر، مرحله سوم این مسابقه در تابستان 1405 برگزار خواهد شد. جزئیات نحوه برگزاری مرحله سوم در زمان مناسب، به اطلاع این تیمها خواهد رسید.
با آرزوی موفقیت در مراحل تحصیل و زندگی برای همه عزیزان شرکتکننده در مسابقه متر و نیز آرزوی سلامتی برای همه دانشآموزان عزیز ایرانزمین.
دوره کسب مهارت در استفاده از هوش مصنوعی
هوش مصنوعی با سرعتی باورنکردنی در حال تغییر دنیای ماست و یادگیری شیوه کار با آن، دیگر یک «انتخاب» نیست، بلکه مهارتی ضروری برای موفقیت است. ما میدانیم که شما دانشآموزان باهوش، تا حدودی با این دنیای جدید و چتباتهای هوشمند آشنا هستید؛ اما هدف ما این است که به شما یاد دهیم چگونه کنترل این قدرت شگفتانگیز را در دست بگیرید و از آن برای ارتقای سطح تحصیلی، ایدهپردازی و حل مسائل روزمره خود استفاده کنید.
بنابراین، خانه علم تصمیم گرفته است دورهای جامع، عملی و پروژهمحور را با عنوان کسب مهارت در استفاده از هوش مصنوعی ویژه دانشآموزان متوسطه برگزار کند. این دوره نهتنها شما را با مدلهای قدرتمند متنی، تصویری و صوتی آشنا میکند، بلکه هنر درست پرسشگری از ماشین (مهندسی پرامپت) و استفاده ایمن و اخلاقمدارانه از این ابزارها را نیز در بر میگیرد.
بعد چه میشود؟ موضوع آینده با بیل گیتس
مستند «بعد چه میشود؟ موضوع آینده با بیل گیتس» (What’s Next? The Future with Bill Gates) مجموعهای مستند به میزبانی بیل گیتس است که در سال ۲۰۲۴ به کارگردانی جیسون زلدس (Jason Zeldes) مورگان نویل (Morgan Neville)، نیکولا مارش (Nicola Marsh)، الکس براورمن (Alex Braverman) و نهها شاستری (Neha Shastry) ساخته و در ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۴ از نتفلیکس منتشر شد. تهیهکنندگی مجموعه را جاناتان فورمیکا (Jonathan Formica) و ریچل رپکین (Rachel Rapkin) بر عهده داشتهاند. این مجموعه در IMDb امتیازی حدود ۶٫۳ از ۱۰ کسب کرده و با نگاهی آیندهنگر، مهمترین چالشها و فرصتهای پیش روی بشر، از هوش مصنوعی و تغییرات اقلیمی تا سلامت، نابرابری و اطلاعات نادرست را بررسی میکند.
علمآموز – تیرماه 1405
علمآموز | آبِ پنهانِ برق؛ تولید انرژی چقدر آب مصرف میکند؟
وقتی از صرفهجویی در آب صحبت میکنیم، معمولاً به شیر آب و مصرف خانگی فکر میکنیم؛ اما کمتر میدانیم که تولید برق نیز به آب وابسته است. بسیاری از نیروگاههای حرارتی برای خنکسازی تجهیزات خود به حجم قابلتوجهی آب نیاز دارند. بر اساس برآوردهای بینالمللی، تولید هر کیلوواتساعت برق در نیروگاههای حرارتی میتواند چند لیتر آب مصرف یا تبخیر کند. به همین دلیل، اگر یک خانوار ایرانی در سقف الگوی مصرف ماهانه (۲۰۰ کیلوواتساعت) برق مصرف کند، تولید این مقدار برق، علاوه بر مقدار قابل توجهی سوخت فسیلی، بهطور غیرمستقیم معادل حجم آب موجود در بیش از ۲۵۰ تا ۴۰۰ بطری ۱٫۵ لیتری آب معدنی، آب نیاز دارد.
این وابستگی در شرایط تغییر اقلیم اهمیت بیشتری پیدا میکند. گرمایش جهانی، هم تقاضا برای برق را بالا میبرد و هم دسترسی به آب را محدودتر میکند. در روزهای گرم تابستان، زمانی که بیشترین نیاز به برق برای سرمایش وجود دارد، نیروگاهها نیز برای خنکسازی به آب بیشتری نیاز دارند. به این ترتیب، آب و برق دو مسئله جداگانه نیستند؛ موضوعی که برای مناطق خشک و نیمهخشک جهان، از جمله ایران، اهمیت ویژهای دارد.
هر کیلوواتساعت برقی که صرفهجویی شود، به کاهش مصرف غیرمستقیم آب نیز کمک میکند. گاهی صرفهجویی در آب، از کلید برق آغاز میشود.
تصویر نجومی روز ناسا: ۱۰ روز زهره و مشتری
توضیح: زهره و مشتری ممکن است اخیراً توجه شما را جلب کرده باشند. مقارنه نزدیک اخیر این دو سیاره درخشان در آسمان شامگاهی اخیر، به سختی قابل چشمپوشی بوده است.
از 30 مه تا 8 ژوئن، نزدیک شدن آنها به یکدیگر، روزانه از چپ به راست، در وضعیتی که مشتری بالا است، در پنلهای ویژه از ماهاراشترا، هند ثبت شده است. در نزدیکی افق غربی، عصرگاهی و نوردهیهای مورد استفاده برای هر پنل به شرایط محلی نزدیک به غروب خورشید بستگی دارد. در نزدیکترین حالت خود در 9 ژوئن، به نظر میرسید که این جفت آسمانی تنها حدود سه برابر عرض یک ماه کامل از هم فاصله دارند. البته، در آن تاریخ، این دو سیاره از نظر فیزیکی بیش از 600 میلیون کیلومتر در مدارهای خود به دور خورشید از هم فاصله داشتند.
در روزهای آینده، مشتری به آرامی در محل درخشش غروب خورشید قرار خواهد گرفت، اما زهره همچنان در آسمان غربی از خورشید دورتر خواهد شد تا در نقش فعلی خود به عنوان ستاره درخشان شامگاهی، برتری یابد.
منبع: ناسا
10 Days of Venus and Jupiter
2026 June 14
Image Credit & Copyright: Aditya Pawar
