تصویر نجومی روز ناسا: گرههای دنبالهداری عجیب در سحابی هلیکس
توضیح: چه چیزی باعث ایجاد گرههای غیرمعمول گاز و غبار در سحابیهای سیارهای میشود؟ وجود این گرهها که در سحابی حلقه (Ring Nebula)، سحابی دمبل (Dumbbell Nebula) و NGC 2392 نیز دیده میشوند، در ابتدا پیشبینی نشده بود و منشأ آنها هنوز به خوبی درک نشده است.
در اینجا تصویری جذاب از بخشی از سحابی مارپیچ یا حلزونی (Helix Nebula) توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب نشان داده شده است که جزئیات فوقالعادهای را در نور مادون قرمز نشان میدهد. گرههای دنبالهدار، جرمی مشابه زمین دارند اما اندازه آنها معمولاً چندین برابر مدار پلوتو است. یک فرضیه برای تکهتکه شدن و تکامل گرهها شامل بیرون راندن گاز موجود، توسط باد ستارهای کمچگالتر اما بسیار پرانرژی ستاره در حال تکامل مرکزی است.
سحابی مارپیچ یکی از نزدیکترین نمونههای سحابی سیارهای است که در پایان عمر یک ستاره خورشید مانند ایجاد شده است. با توجه به نامگذاری فنی NGC 7293، سحابی مارپیچ در فاصله حدود 650 سال نوری از صورت فلکی آببَر (دلو Aquarius) قرار دارد.
منبع: ناسا
Curious Cometary Knots in the Helix Nebula
2026 August 4
Image Credit: NASA, ESA, CSA, STScI, JWST; Processing: A. Pagan (STScI)
تصویر نجومی روز ناسا: رنگینکمان آتشین بر فراز ویرجینیای غربی
توضیح: چه اتفاقی دارد برای این ابر میافتد؟
بلورهای یخ در یک ابر سیروس دوردست مانند منشورهای کوچک شناور عمل میکنند. کمان پیراافق (circumhorizon arc) که به دلیل ظاهر شعلهمانندش به طور غیررسمی به عنوان رنگینکمان آتشین (fire rainbow) شناخته میشود، به صورت موازی با افق ظاهر میشود.
برای اینکه یک کمان پیراافق قابل مشاهده باشد، خورشید باید حداقل ۵۸ درجه در آسمانی که ابرهای سیروس- در این مورد سیروس فیبراتوس- در زیر آن قرار دارند، ارتفاع داشته باشد. بلورهای یخی متعدد، مسطح و شش ضلعی که ابر سیروس را میسازند، باید به صورت افقی تراز شوند تا نور خورشید را به طور مناسب و به شیوهای مشابه منکسر کنند. بنابراین، دیدن کمانهای پیراافق تا حدودی غیرمعمول است. رنگینکمان آتشین به نمایش درآمده، در سال ۲۰۲۱ در نزدیکی کوه نورث فورک در ویرجینیای غربی، ایالات متحده آمریکا عکاسی شده است.
منبع: ناسا
A Fire Rainbow over West Virginia
2026 August 2
Image Credit & Copyright: Christa Harbig
تصویر نجومی روز ناسا: آرامش و سکون
توضیح: دریاهای آرامش (Tranquility) و سکون (Serenity) امروز آرام هستند. با این حال، آنها تقریباً هر روز آرام هستند، چرا که در واقع آنها ماریاهای ماه (دریاهای ماه lunar maria) هستند: جریانهای گدازه باستانی که حوضههای برخوردی بزرگی را روی ماه پر کردهاند.
این “دریاهای” صاف و تیره ماه که با نامهای لاتین Mare Tranquillitatis (راست) و Mare Serenitatis نیز شناخته میشوند، در تضاد کامل با ارتفاعات روشن و پر از دهانه ماه هستند که در این نمای تلسکوپی آنها را احاطه کردهاند.
البته نامهای آنها بر اساس نامگذاریهای تاریخی و پیشاتلسکوپی ماریاهای ماه است. سیماهای گسترده در سمت نزدیک ماه که به راحتی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند، مانند اقیانوسهای گسترده سیاره زمین تصور میشدند.
در 20 ژوئیه 1969، ماژول قمری آپولو 11، عقاب (lunar module Eagle)، بر روی دریای آرامش (در پایین سمت راست) فرود آمد و پایگاه آرامش (Tranquility base) و اولین حضور انسان بر روی ماه را ایجاد کرد.
منبع: ناسا
Tranquility and Serenity
2026 July 25
Image Credit & Copyright: Nyêrdson Ferreira
تصویر نجومی روز ناسا: صخره لاکپشتی در مریخ
توضیح: آیا این یک لاکپشت فسیلشده در مریخ است؟ خیر. اگرچه شبیه یک لاکپشت بزرگ زمینی است، اما یک برآمدگی سنگی لایهای در مریخ است که تخمین زده میشود حدود ۱۵ متر طول داشته باشد و آن را بسیار بزرگتر از لاکپشتهای روی زمین میکند.
مریخنورد رباتیک کنجکاوی ناسا (Curiosity rover) ماه گذشته در طول ۴۹۲۲مین روز مریخی خود که به کاوش در مریخ میپرداخت، با این تپه غیرمعمول که میرافلورس (Miraflores) نامیده میشود، مواجه شد. این تپه کوچک ممکن است به این دلیل زنده مانده باشد که به نوعی در برابر فرسایش نسبت به سنگهای اطراف مقاومتر بوده است. بادهای جدیدتر اکنون بالای آن را با شنهای نارنجی مریخی پوشاندهاند. در زیر پوسته بالایی، لایههای زیادی از سنگهای لایهای قابل مشاهده است که احتمالاً نشاندهنده سابقه طولانی رسوب متناوب شن و ماسه بادی و سپس سخت شدن آن توسط آبهای زیرزمینی است. عوارض و ساختهای مشابه لایهای فرسایشیافته توسط باد، مانند یاردانگها در صحرای قایدام چین (yardangs in the Qaidam Desert)، در اینجا روی زمین وجود دارند.
کنجکاوی و مریخنورد همراهش استقامت (Perseverance) به بررسی تاریخ باستانی مریخ و همچنین جستجوی نشانههایی از حیات اولیه ادامه میدهند.
منبع: ناسا
Turtle Rock on Mars
2026 July 21
Image Credit: NASA/JPL-Caltech/MSSS; Processing & License: Thomas Thomopoulos
تصویر نجومی روز ناسا: سحابی مجسمه آزادی (NGC 3576)
توضیح: در سحابی مجسمه آزادی (Statue of Liberty) چه اتفاقی دارد میافتد؟
ستارههای درخشان و مولکولهای جالب در حال شکلگیری و آزاد شدن هستند. این سحابی پیچیده در منطقه ستارهزایی به نام RCW 57 قرار دارد و علاوه بر بنای یادبود نمادین (مجسمه آزادی آمریکا)، برای برخی شبیه یک ابرقهرمان پرنده یا یک فرشته گریان است.
این تصویر رنگی تغییر یافته، گرههای متراکمی از غبار تاریک بین ستارهای، میدانهایی از گاز هیدروژن درخشان یونیزه شده توسط این ستارهها و حلقههای بزرگی از گاز که توسط ستارههای در حال مرگ دفع میشوند را به نمایش میگذارد.
مطالعه دقیق NGC 3576 که با نامهای NGC 3582 و NGC 3584 نیز شناخته میشود، حداقل 33 ستاره عظیم را در مراحل پایانی شکلگیری، و حضور واضح مولکولهای کربن پیچیده معروف به هیدروکربنهای آروماتیک چند حلقهای (PAHs) را کشف کرد. تصور میشود PAHs در گاز در حال سرد شدن مناطق ستارهزایی ایجاد میشوند و توسعه آنها در سحابی سازنده خورشید در پنج میلیارد سال پیش ممکن است گامی مهم در توسعه حیات روی زمین بوده باشد.
منبع: ناسا
NGC 3576: The Statue of Liberty Nebula
2026 July 20
Image Credit & Copyright: Logan Carpenter
تصویر نجومی روز ناسا: سیارک دو لوبی توریفون
توضیح: چرا این سیارک دوتایی است؟
اوایل این ماه، فضاپیمای رباتیک ژاپنی هایابوسا۲ (Hayabusa2) از کنار سیارک ۹۸۹۴۳ توریفون (98943 Torifune) عبور کرد و تصاویری را ثبت کرد. اگرچه مشاهدات قبلی از زمین دور نشان میداد که توریفون مستطیلی است، هایابوسا۲ دریافت که توریفون در واقع دو لوب به همپیوسته دارد.
این سنگ فضایی با طولی حدود چهار زمین فوتبال، اغلب هنگام چرخش به دور خورشید به زمین نزدیک میشود، اگرچه تهدیدی محسوب نمیشود. علاوه بر دو لوب، توریفون تختهسنگهای بزرگ زیادی را نشان میدهد، اما در کمال تعجب، هیچ دهانهی آشکاری ندارد، احتمالاً به این دلیل که سطح آن تودهای از قلوهسنگ است. مانند سیارک آروکوت ( Arrokoth)، به نظر میرسد که هر لوب قبل از برخورد و چسبیدن به هم، بهطور جداگانه تشکیل شده است.
هایابوسا۲ در سال ۲۰۱۸ با سیارک ریوگو (Ryugu) مواجه شد و اکنون در سال ۲۰۳۱ با ۱۹۹۸ KY26 (1998 KY26)، سیارک کوچکتری که بهطور غیرمعمول سریع میچرخد و ممکن است ذخایر یخ داشته باشد، روبرو خواهد شد.
منبع: ناسا
Double Lobed Asteroid Torifune
2026 July 14
Image Credit & Copyright: JAXA, U. of Tokyo, Chiba Tech, Tokyo U. of Science, AIST, Paris Obs., IAC
تصویر نجومی روز ناسا: کهکشان NGC 474؛ پوستهها و جریانهای ستارهای
توضیح: چه اتفاقی برای کهکشان NGC 474 در حال وقوع است؟ با توجه به ظاهر نسبتاً بیویژگی این کهکشان بیضوی در تصاویر کمعمقتر، لایههای چندگانهی تابش (در این تصویر عمیق-م) به طرز عجیبی پیچیده به نظر میرسند.
علت پوستهها موضوع تحقیق است، اما احتمالاً دنبالههای جزر و مدی مربوط به بقایای باقی مانده از جذب کهکشانهای کوچک متعدد در میلیاردها سال گذشته هستند. از طرف دیگر، پوستهها ممکن است مانند موجهایی کوچک آب در یک برکه باشند، جایی که برخورد مداوم با آن کهکشان مارپیچی درست در سمت راست NGC 474 باعث میشود امواج چگالی در سراسر این غول کهکشانی موج بزنند.
صرف نظر از علت واقعی، تصویر به نمایش درآمده به طور چشمگیری شواهد فزایندهای را برجسته میکند که هالههای برخی از کهکشانهای بیضوی به طرز شگفتآوری پیچیده هستند. به طور مشابه، هاله کهکشان راه شیری خودمان نیز نمونهای از چنین پیچیدگیهای غیرمنتظرهای است.
NGC 474 حدود ۲۵۰۰۰۰ سال نوری گستردگی دارد و در فاصلهی حدود ۱۰۰ میلیون سال نوری در صورت فلکی ماهی (حوت) قرار دارد.
منبع: ناسا
Galaxy NGC 474: Shells and Star Streams
2026 July 12
Image Credit & License: CFHT, Coelum, MegaCam, J.-C. Cuillandre (CFHT) & G. A. Anselmi (Coelum)
تصویر نجومی روز ناسا: مسیه ۲۴؛ ابر ستارهای قوس
توضیح: برخلاف اکثر اجرام موجود در فهرست معروف چارلز مسیه از اجرام اعماق آسمان، M24 یک کهکشان، خوشه ستارهای یا سحابی درخشان نیست. این یک شکاف در ابرهای غبارآلود میانستارهایِ نزدیک و کدر است که امکان مشاهده ستارگان دوردست در بازوی مارپیچی قوس کهکشان راه شیری (Sagittarius spiral arm) را فراهم میکند.
با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، نگاه خود را از میان این شکاف هدایت کنید، در واقع از طریق پنجرهای به عرض بیش از ۳۰۰ سال نوری به ستارگانی که حدود ۱۰۰۰۰ سال نوری یا بیشتر از زمین فاصله دارند، نگاه میکنید.
ستارگان درخشان M24 که گاهی اوقات ابر ستارهای قوس کوچک (Small Sagittarius Star Cloud) نامیده میشود، در سراسر این منظره میانستارهای باشکوه امتداد یافتهاند. میدان دید تلسکوپی که در آسمان به اندازه چهار ماه کامل به سمت صورت فلکی قوس گسترده شده است، شامل علائم تاریک B92 و B93 در نزدیکی مرکز M24، همراه با ابرهای غبار و سحابیهای درخشان دیگر به سمت مرکز کهکشان راه شیری است.
منبع: ناسا
Messier 24: Sagittarius Star Cloud
2026 July 11
Image Credit & Copyright: Chuck Ayoub
تصویر نجومی روز ناسا: یاپتوس زحل؛ قمر نقاشی شده
توضیح: چه اتفاقی برای قمر زحل، یاپتوس (Iapetus)، افتاده است؟ بخشهای وسیعی از این دنیای عجیب به تیرگی زغال سنگ هستند، در حالی که بخشهای دیگری به روشنی برف.
برای کمک به درک بهتر این قمر با رنگ غیرمعمول، ناسا در سال ۲۰۰۷ فضاپیمای رباتیک کاسینی را که در آن زمان به دور زحل میچرخید، هدایت کرد تا در فاصله ۲۰۰۰ کیلومتری از آن شیرجه بزند. در اینجا، از فاصله حدود ۷۵۰۰۰ کیلومتری، نیمکرهای از یاپتوس دیده میشود که همیشه در حال تعقیب است. یک دهانه برخوردی بزرگ که در جنوب دیده میشود، ۵۰۰ کیلومتر وسعت دارد و به نظر میرسد روی یک دهانه قدیمیتر با اندازه مشابه قرار گرفته است. ماده تیره به طور فزایندهای شرقیترین قسمت یاپتوس را پوشانده و دهانهها و ارتفاعات را به طور یکسان تیره میکند. یک فرضیه پیشرو این است که ماده تیره عمدتاً نوعی خاک غنی از کربن است که از زمان تصعید یخ نسبتاً گرم اما کثیف باقی مانده است. پوشش اولیه این ماده تیره ممکن است به طور موثری توسط تجمع بقایای شهاب سنگهای آزاد شده از قمرهای دیگر ایجاد شده باشد.
منبع: ناسا
Saturn’s Iapetus: Painted Moon
2026 July 5
Image Credit: NASA, ESA, JPL, SSI, Cassini Imaging
تصویر نجومی روز ناسا: رهیاب بر روی مریخ
توضیح: در ۴ جولای ۱۹۹۷، فضاپیمای رهیاب مریخ (Mars Pathfinder) با استفاده از مجموعهای از آتشبازیها، چتر نجات و پیلهای از کیسههای هوا، قبل از اینکه در ساعت ۱۰:۰۷ صبح به وقت اقیانوس آرام بر روی سطح مریخ فرود بیاید، حداقل ۱۵ بار مانند یک توپ ساحلی غولپیکر بالا و پایین پرید. پس از تکمیل توالی فرود با کمک کیسه هوا که در آن زمان نوآورانه بود، رهیاب این موزاییک رنگی را برای اپراتورهای مأموریت در زمین ارسال کرد.
در صحنهای از دنیای دیگر، ربات مریخنورد رهگذر (Sojourner) در پیشزمینه قابل مشاهده است که روی رهیاب باز شده قرار گرفته است. رهگذر، شش چرخ و خورشیدی، که تقریباً به اندازه یک گربه خانگی بزرگ است، به اولین مریخنورد موفق مریخ تبدیل شد. کیسههای هوای خالی شده و زمین پوشیده از سنگ دشت سیلابی درّه آرس (Ares Vallis) در اطراف رهیاب قرار دارند. در دوردست، تپههای مریخی در برابر آسمان قهوهای غبارآلود ظاهر میشوند. بعداً، فرودگر رهیاب به ایستگاه یادبود کارل ساگان (Carl Sagan Memorial Station) تغییر نام داد.
منبع: ناسا
Pathfinder on Mars
2026 July 4
Image Credit: Mars Pathfinder, JPL, NASA
