تصویر نجومی روز ناسا: کلاهخود ثور
توضیح: ثور (Thor خدای طوفان و باران و کشاورزی در فرهنگ اسکاندیناوی-م) نه تنها روز مخصوص به خود (پنجشنبه Thursday) را دارد، بلکه کلاهخودی نیز در آسمانها دارد.
NGC 2359 که عموماً کلاهخود ثور (Thor’s Helmet) نامیده میشود، یک ابر کیهانی کلاهمانند با زائدههای بالمانند است. کلاهخود ثور که حتی برای یک خدای فرهنگ اسکاندیناوی نیز اندازهای حماسی دارد، حدود 30 سال نوری قطر دارد. در واقع، این سرپوش کیهانی بیشتر شبیه یک حباب بین ستارهای (an interstellar bubble) است که توسط باد سریعی از ستاره درخشان و عظیم نزدیک مرکز حباب دمیده شده است. این ستاره که به عنوان یک ستاره ولف-رایه (Wolf-Rayet star) شناخته میشود، یک غول بسیار داغ است که تصور میشود در مرحله کوتاه تکاملی قبل از ابرنواختر قرار دارد. NGC 2359 در فاصله حدود 15000 سال نوری از ما در صورت فلکی سگ بزرگ (Great Overdog) قرار دارد.
این تصویر واضح ترکیبی از تصاویر عمیق گرفته شده با نور ساطعشده از هیدروژن (قرمز) و اکسیژن (آبی) است.
انتظار میرود آن ستاره در مرکز کلاهخود ثور در عرض چند هزار سال آینده به صورت یک ابرنواختر (supernova) دیدنی منفجر شود.
منبع: ناسا
Thor’s Helmet
2026 June 9
Image Credit & Copyright: Josep Drudis, Christian Sasse
تصویر نجومی روز ناسا: شارون: قمر پلوتو
توضیح: یک ناحیه تاریک و مرموز قطب شمال که برخی آن را با نام لکه موردور (Mordor Macula) میشناسند، بالای این نمای برتر از شارون (Charon)، بزرگترین قمر پلوتو، را میپوشاند.
این تصویر با وضوح بالا توسط کاوشگر فضایی بین سیارهای نیوهورایزنز (افقهای نو New Horizons) در حوالی نزدیکترین فاصله خود به پلوتوی دوردست در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵ گرفته شده است. (در این تصویر) دادههای ترکیبی تصویری آبی، قرمز و مادون قرمز برای افزایش رنگها و ردیابی تغییرات در خواص سطح شارون با وضوح حدود ۲.۹ کیلومتر (۱.۸ مایل) پردازش شدهاند. این تصویر خیرهکننده از نیمکره رو به پلوتوی شارون، همچنین، نمای واضحی از کمربندی از شکستگیها و درّههای ظاهراً احاطهکننده این قمر را نشان میدهد که به نظر میرسد دشتهای هموار جنوبی را از زمینهای متنوع شمالی جدا میکند.
شارون ۱۲۱۴ کیلومتر (۷۵۴ مایل) قطر دارد. این حدود یکدهم اندازه سیاره زمین است، اما قطر عظیم یکدوم خود پلوتو را دارد و آن را به بزرگترین قمر، نسبت به جرم مادر خود در منظومه شمسی تبدیل میکند. با این حال، این قمر در تصویر تلسکوپی دانهدار، نگاتیوی و ضمیمه شده در بالا سمت چپ عکس، به صورت یک برآمدگی کوچک در موقعیت ساعت ۱ روی دیسک پلوتو دیده میشود. این تصویر (کوچک) توسط جیمز کریستی و رابرت هرینگتون در رصدخانه نیروی دریایی ایالات متحده در فلگستف برای کشف شارون در ژوئن ۱۹۷۸ استفاده شد.
منبع: ناسا
Charon: Moon of Pluto
2026 June 6
Image Credit: NASA, Johns Hopkins Univ./APL, Southwest Research Institute, U.S. Naval Observatory
تصویر نجومی روز ناسا: خوشه کهکشانی هیدرا
توضیح: در کهکشان راه شیری خودمان، دو ستاره درخشان و نوکتیز مانند نگهبانانی در پیشزمینه این عکس کیهانی ایستادهاند. در فرا سوی آنها، کهکشانهای خوشه هیدرا (Hydra Cluster) قرار دارند. در واقع، در حالی که ستارههای نوکتیز پیشزمینه صدها سال نوری از ما فاصله دارند، کهکشانهای خوشه هیدرا بیش از ۱۰۰ میلیون سال نوری از ما فاصله دارند.
سه کهکشان بزرگ نزدیک مرکز خوشه، دو کهکشان بیضوی زرد (NGC 3311، NGC 3309) و یک کهکشان مارپیچی آبی برجسته (NGC 3312)، کهکشانهای غالب هستند که هر کدام حدود ۱۵۰۰۰۰ سال نوری قطر دارند. یک جفت کهکشان همپوشانی جذاب که با نام NGC 3314 فهرستبندی شدهاند، در بالا و سمت چپ NGC 3312 قرار دارند.
خوشه کهکشانی هیدرا که با نام آبل 1060 (Abell 1060) نیز شناخته میشود، یکی از سه خوشه کهکشانی بزرگ در فاصله ۲۰۰ میلیون سال نوری از کهکشان راه شیری است. در جهان نزدیک، کهکشانها به صورت گرانشی به شکل خوشههایی به هم پیوست دارند که خود آنها نیز به صورت سست به صورت ابرخوشهها به هم پیوسته هستند. به نظر میرسد که حتی ابرخوشهها م در مقیاسهای بزرگتری همتراز هستند.
منبع: ناسا
The Hydra Cluster of Galaxies
2026 June 5
Image Credit & Copyright: Rafael Sampaio
تصویر نجومی روز ناسا: آندرومدا از میان گاز و غبار
توضیح: بیش از ۱۰۰۰ سال پیش، عبدالرحمن صوفی، ستارهشناس ایرانی، قدیمیترین رکورد شناختهشده بشریت از کهکشان آندرومدا را در “کتاب ستارگان ثابت” (کتابخانه بودلیان، نسخه خطی مارش ۱۴۴، صفحه ۱۶۷) منتشر کرد. ۸۰۰ سال بعد، آندرومدا به سی و یکمین مدخل در “کاتالوگ سحابیها و خوشههای ستارهای” چارلز مسیه تبدیل شد. آندرومدا از “یک ابر کوچک” تا “سحابی” و اکنون به عنوان نزدیکترین کهکشان بزرگ ما شناخته میشود، و همچنان یک جرم نجومی اساسی باقی مانده است.
تصویر امروز که طی ۲۰۲ ساعت گرفته شده است، نشان میدهد که ما تا چه حد در توانایی خود برای مشاهده همسایه خود پیشرفت کردهایم. ابرهای قرمز و آبی پراکنده، عمدتاً هیدروژن و اکسیژن یونیزه شده در پیشزمینه کهکشان راه شیری ما هستند. ابرهای صورتی-قرمز هیدروژن یونیزه شده توسط نور پرانرژی ستارگان جوان، بازوهای مارپیچی غبارآلود کهکشان را قابل ردیابی میکنند. M32 و M110 کهکشانهای ماهوارهای (یا اقماری) هستند که به دور آندرومدای بزرگتر تصویر شدهاند.
با وجود سابقه طولانی رصد آن از طریق چشمان غیرمسلح باستانی تا تلسکوپهای مدرن، آندرومدا هنوز اسرار بیشماری را در خود جای داده است که ستارهشناسان به جستجوی آنها ادامه خواهند داد، از جمله چگونگی ادغام و تکامل کهکشانها، و همچنین ماهیت ماده تاریک که کهکشانها در آن قرار دارند.
منبع: ناسا
Andromeda Through Gas and Dust
2026 June 3
Image Credit & Copyright: Nick Fritz
Text: Keighley Rockcliffe (NASA GSFC, UMBC CSST, CRESST II)
تصویر نجومی روز ناسا: بقایای ابرنواختر بادبان
توضیح: انفجار به پایان رسیده است، اما عواقب آن همچنان ادامه دارد.
حدود دوازده هزار سال پیش، یک ستاره نسبتاً معمولی در صورت فلکی بادبان (Vela) ناگهان منفجر شد و نقطه نورانی عجیبی را ایجاد کرد که برای مدت کوتاهی برای انسانهایی که در نزدیکی آغاز تاریخ ثبتشده زندگی میکردند، قابل مشاهده بود. لایههای بیرونی آن ستاره به محیط میانستارهای برخورد کردند و یک موج ضربهای (shock wave) ایجاد کردند که هنوز هم قابل مشاهده است.
تصویر به نمایش درآمده که به صورت تکهای و طی 60 ساعت از منطقه خوماس نامیبیا (Khomas Region of Namibia) گرفته شده است، بخشی از آن ضربه رشتهای و غولپیکر را در نور مرئی به تصویر میکشد، با جزئیاتی که توسط انتشار هیدروژن (قرمز) و اکسیژن (آبی) برجسته شدهاند. با دور شدن گاز از ستاره منفجر شده، این گاز تجزیه شده و با محیط میانستارهای واکنش نشان میدهد و نوری در رنگها و نوارهای انرژی مختلف تولید میکند. در مرکز بقایای ابرنواختر بادبان، یک تپاختر (pulsar) باقی مانده است، ستارهای به متراکمی ماده هستهای که در یک ثانیه بیش از ده بار به دور خود میچرخد.
منبع: ناسا
The Vela Supernova Remnant
2026 June 2
Image Credit & Copyright: José Mtanous
تصویر نجومی روز ناسا: زحل در شب
توضیح: تصاویر تلسکوپی از زحل و حلقههای زیبایش اغلب آن را به ستاره مهمانیهای ستارهای تبدیل میکند. اما این نمای خیرهکننده از حلقههای گازی بیرونی و سمت شب این سیاره، از تلسکوپهای مجاور سیاره زمین امکانپذیر نیست. (این تلسکوپها) با نگاه به بیرون از منظومه شمسی داخلی، فقط میتوانند سمت روز زحل را ببینند.
در واقع، این تصویر از هلال باریک و روشن زحل با سایه شب سیاره که بر روی سیستم حلقهای وسیع و پیچیده آن افتاده است، توسط فضاپیمای رباتیک کاسینی ثبت شده است. کاسینی پس از سفری هفت ساله از سیاره زمین، به مدت ۱۳ سال (از ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷) در مدار زحل مستقر بود، قبل از اینکه در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ به جو این غول گازی شیرجه بزند.
این موزاییک باشکوه از فریمهایی تشکیل شده است که توسط دوربین زاویه باز کاسینی تنها دو روز قبل از شیرجه نهایی بزرگش ثبت شدهاند. و شب زحل تا زمانی که یک فضاپیمای دیگر از زمین به آنجا نرسد، دیگر دیده نخواهد شد.
منبع: ناسا
Saturn at Night
2026 June 1
Image Credit: NASA, JPL-Caltech, Space Science Institute, Mindaugas Macijauskas
تصویر نجومی روز ناسا: ستونهای سحابی عقاب در نور مادون قرمز از هابل
توضیح: ستارگان تازه متولد شدهای در سحابی عقاب (Eagle Nebula) در حال شکلگیری هستند. آنها به صورت گرانشی در ستونهایی (pillars) از گاز و غبار متراکم در حال انقباض هستند. تابش شدید این ستارگان درخشان تازهتشکیلشده باعث میشود مواد اطراف بجوشند و دور شوند.
این تصویر که با تلسکوپ فضایی هابل در نور نزدیک به مادون قرمز گرفته شده است، به بیننده اجازه میدهد تا از درون بخش زیادی از غبار غلیظی که ستونها را در نور مرئی مات میکند، (منطقه را) ببیند. این ساختارهای غولپیکر، چندین سال نوری طول دارند و به طور غیررسمی ستونهای آفرینش (Pillars of Creation) نامیده میشوند.
سحابی عقاب که با خوشه ستارهای باز M16 همراه است، حدود ۶۵۰۰ سال نوری از ما فاصله دارد. سحابی عقاب هدف رضایتبخشی برای تلسکوپهای کوچک در بخشی غنی از سحابی از آسمان به سمت صورت فلکی دو تکه مار (Serpens Cauda) (دم مار) است.
منبع: ناسا
Eagle Nebula Pillars in Infrared from Hubble
2026 May 31
Image Credit: NASA, ESA, Hubble, HLA; Processing: Luis Romero Ventura
تصویر نجومی روز ناسا: سوپرمون (اَبَر ماه) در مقابل میکرومون (خُرد ماه)
توضیح: خُرد ماه آبی امشب چه ویژگی کوچکی دارد؟
درست پس از غروب خورشید، ماه کامل (full moon) کمی کوچکتر و کمنورتر از حد معمول به نظر خواهد رسید. دلیل آن این است که فاز کاملاً روشن ماه در مدت کوتاهی از اوج مداری (apogee یا اوج مداری) رخ میدهد – یعنی زمانی که ماه در مدار بیضوی خود در دورترین فاصله از زمین قرار دارد. در واقع، خُرد ماه امشب دورترین، کوچکترین و کمنورترین ماه امسال خواهد بود. اما خُرد ماه امشب به دلیل دیگری نیز قابل توجه است: این ماه همچنین یک ماه آبی (blue moon) است، به این معنی که دومین ماه کامل در یک ماه یکسان (moon-th) است.
در اینجا، یک ابرماه – زمانی که ماه کامل در نزدیکی بزرگترین حالت خود ظاهر میشود – با یک خُرد ماه که از کلکته، هند در ماه مه و دسامبر 2021 عکس گرفته شده است، مقایسه شده است.
اگرچه خُرد ماه بعدی، ماه آینده و ماه آبی بعدی در پایان سال 2028 رخ میدهد، خُرد ماه آبی بعدی تا سال 2053 رخ نخواهد داد.
منبع: ناسا
Supermoon Versus Micromoon
2026 May 30
Image Credit: Soumyadeep Mukherjee
تصویر نجومی روز ناسا: NGC 3660 و کهکشان بورچین
توضیح: کهکشان بالایی ممکن است خوشعکستر باشد، اما کهکشان پایینی غیرعادیتر است.
کهکشان بالایی NGC 3660 است، یک کهکشان مارپیچی شبیه به کهکشان راه شیری خودمان که دارای چندین بازوی مارپیچی آبی روشن و یک میله مرکزی از ستارهها، غبار و گاز است. در تصویر عمیق و رنگارنگ، به طور اتفاقی SN 2026cff، یک ابرنواختر که درست در سمت راست میله مرکزی یافت میشود، ثبت شده است.
در فاصلهای دورتر، کهکشان پایینی قرار دارد که به طور غیررسمی به عنوان کهکشان بورچین (Burçin’s galaxy) شناخته میشود، اما به طور رسمی با نام LEDA 1000714 فهرستبندی شده است. به نظر میرسد مرکز این کهکشان، یک کهکشان بیضوی قدیمی باشد، اما به طرز عجیبی توسط نه یک، بلکه دو حلقه ستارهای احاطه شده است. آنچه کهکشان بورچین را ایجاد کرده است، یک راز است و همچنان موضوع تحقیق مداوم است، اما احتمالاً شامل تجمع یک یا چند کهکشان کوچکتر است.
منبع: ناسا
NGC 3660 and Burçin’s Galaxy
2026 May 26
Image Credit & Copyright: Adam Block, El Sauce Obs.
تصویر نجومی روز ناسا: گلبولهای تاکری
توضیح: این گویهای فضایی عجیب چه هستند؟ این ابرهای مات از غبار و گاز بین ستارهای که در میدانهای غنی از ستاره و گاز هیدروژن درخشان قرار دارند، آنقدر بزرگ هستند که ممکن است بتوانند ستاره تشکیل دهند. خانه آنها با نام IC 2944 شناخته میشود، یک پرورشگاه ستارهای درخشان که در حدود 7600 سال نوری از ما و در صورت فلکی قنطورس (Centaurus) واقع شده است. بزرگترین این گویها یا گلبولهای تاریک (dark globules)، که اولین بار توسط تاکری (A. D. Thackeray) در سال 1950 با استفاده از تلسکوپی در آفریقای جنوبی مشاهده شد، احتمالاً دو ابر جداگانه اما همپوشانی است که هر کدام بیش از یک سال نوری عرض دارند.
تصویر به نمایش درآمده، پالت هابل از رصدخانه ال ساس در شیلی، همراه با سایر دادهها، نشان میدهد که گویهای تاکری در نتیجه تابش شدید فرابنفش از ستارگان جوان و داغی که در حال حاضر سحابی نشری درخشان را انرژی داده و گرم میکنند، شکسته و در حال چرخش هستند. این گویچههای تاریک و انواع مشابه آنها که با دیگر مناطق تشکیل ستاره مرتبط دانسته میشوند، ممکن است در نهایت توسط محیط خصمانه خود – مانند تکههای کره کیهانی در یک ماهیتابه داغ – از هم بپاشند.
منبع: ناسا
Thackeray’s Globules
2026 May 25
Image Credit & Copyright: John Hayes
