تصویر نجومی روز ناسا: نا اوهانه ماهوئه هوکی پو ای که اولا
توضیح: نام هاواییایی این تصویر از یک جفت کهکشان مارپیچی که در آغوش گرانشی متقابل گرفتار شدهاند، «نا اوهانه ماهوئه هوکی پو ای که اولا» (Nā ʻUhane Māhoe Huki Pū i ke Ola) است.
ادغام دیدنی و کهکشانی آنها که در فاصله حدود ۲۰۰ میلیون سال نوری از ما و در صورت فلکی بلندپرواز اسب بالدار (Pegasus) قرار دارند، با جزئیات دقیق در تصویر تلسکوپ ۸.۱ متری جمینی شمالی (Gemini North) در موناکی (Maunakea)، هاوایی ثبت شده است.
این جفت کهکشانی که با نامهای NGC 7253 و Arp 278 شناخته میشوند، توسط دانشآموزان دبیرستانی در برنامه کارآموزی مشترک رصدخانه جمینی و دانشگاه هاوایی در پروژه هوکولانی (Project Hōkūlani internship program) به عنوان هدف انتخاب، مورد تحقیق و نام هاواییایی به آنها داده شد. این نام به معنای «دو روح که با هم زندگی را میسازند» است. این نام هم از نظر فرهنگی و هم از نظر نجومی برای برخوردهای کهکشانی که باعث ایجاد یک گرداب کیهانی تشکیل ستاره از مخازن کهکشانی بلوکهای سازنده عنصری حیات میشوند، مناسب است.
این کهکشانهای در حال ادغام در منطقهای از صورت فلکی اسب بالدار یافت میشوند که به عنوان صورت فلکی ناوبری هاواییایی Ka Lupe o Kawelo شناخته میشود.
منبع: ناسا
تصویر نجومی روز ناسا: خورشیدگرفتگی و فرهنگ
توضیح: وانمود کنید که هرگز چیزی در مورد خورشیدگرفتگی نشنیدهاید. رفتار خورشید در تمام عمرتان قابل پیشبینی بوده است. روزی، شاهد تغییر آسمان خواهید بود، همانطور که در تصویر برشخورده امروز که دو ساعت از خورشیدگرفتگی ۱۲ آگوست ۲۰۲۶ را پوشش میدهد، شاهد آن هستیم. خورشید ناپدید میشود و یک حلقه روشن و خالی از خود به جا میگذارد. فکر میکنید چه اتفاقی میافتاد؟
انسانها در طول تاریخ، خورشیدگرفتگیها را به روشهای بیشماری تفسیر کردهاند و باورهایی در مورد ارتباط، تولد دوباره یا خطر را در فرهنگ خود جای دادهاند. «گرفتگی Eclipse» از کلمه یونانی «ékleipsis» به معنای «رها کردن» گرفته شده است. در یونان باستان، خورشیدگرفتگی نشاندهنده خشم خدایان و خورشید بود که بشریت را رها میکردند.
برای مردم دینه (گروهی از بومیان آمریکای جنوبی)، این همترازی آسمانی زمان تجدید حیات است. به احترام و برای جلوگیری از خطر نور خورشید، دینهها تا زمانی که خورشید و ماه از هم جدا شوند، در داخل خانه میمانند. مردم باتاماریبا در (کشورهای آفریقایی) بنین و توگو معتقدند که خورشید و ماه در طول خورشیدگرفتگی با هم میجنگند، بنابراین جامعه صلح را در میان خود تشویق میکند. کسوفها نمونهای از ارتباط دیرینه بین نجوم و جامعه هستند.
منبع: ناسا
Solar Eclipses and Culture
Image Credit & Copyright: Javier Castro
Text: Keighley Rockcliffe (NASA GSFC, UMBC CSST, CRESST II)
تصویر نجومی روز ناسا: تصویرسازی سایه زمین با ماه گرفتگیها
توضیح: چه چیزی این حفره غولپیکر را در فضا ایجاد میکند؟ این یک سیاهچاله نیست – یک سایه است. سایه زمین است. حداقل از زمان ارسطو، مردم متوجه شدهاند که سایه تاریک زمین بر روی ماه در طول یک ماهگرفتگی جزئی، دایرهای است – اگرچه هرگز یک دایره کامل نیست. با این حال، با استفاده از فناوری دیجیتال مدرن، تصاویر چندین ماهگرفتگی را میتوان با هم ترکیب کرد تا سایه کامل زمین را نشان دهد.
ترکیب تصویر به نمایش درآمده که توسط یک عکاس نجومی پیوسته گردآوری شده است، از ۲۲ سال ماهگرفتگی ساخته شده است. ماه هر ماه (ماه-هفتم) دچار ماهگرفتگی نمیشود زیرا مدار ماه نسبت به مدار زمین کمی کج است. بررسی دقیق برخی از تصاویر ماهگرفتگی، یک نوار آبی کمرنگ را نشان میدهد که در آن جو زمین نور قرمز خورشید را بیشتر از نور آبی فیلتر میکند.
اواخر این هفته، یک ماهگرفتگی جدید رخ خواهد داد و در بخشهایی از آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا و آفریقا به بهترین شکل قابل مشاهده خواهد بود.
منبع: ناسا
Earth’s Shadow Visualized with Lunar Eclipses
2026 August 25
Image Credit & Copyright: Tim Martin
تصویر نجومی روز ناسا: یک خورشیدگرفتگی طلایی
توضیح: این خورشیدگرفتگی کامل نه تنها از نظر شاعرانه زیبا، بلکه از نظر علمی نیز جالب به نظر میرسید. معمولاً تاج خورشیدی (solar corona ) سفید به نظر میرسد و برای برخی از ناظران، تاج خورشیدگرفتگی کامل هفته گذشته به رنگ مرواریدی به نظر میرسید.
اما این بار، ناظران خورشیدگرفتگی کامل در اسپانیا، تاجی را دیدند که به طور غیرمعمول طلایی به نظر میرسید. به یک دلیل، از اسپانیا، خورشیدگرفتگی کامل زمانی رخ داد که خورشید در حال غروب نزدیک افق بود. آن نور خورشید کمارتفاع از میان مقدار زیادی هوا عبور میکند که نور آبی را پراکنده میکند. مقدار غیرمعمولی از دود موجود در هوا، ناشی از آتشسوزیهای جنگلهای اطراف، به عنوان فیلتر دوم عمل کرد و رنگهای آبی باقی مانده را بیشتر پراکنده کرد و نور غالب طلایی را عمیقتر کرد.
این تصویر برجسته که با HDR پردازش شده و با نوردهی چندگانه تهیه شده است، هفته گذشته از بناونته، اسپانیا گرفته شده است. چیزی که طلایی به نظر نمیرسید، یک زبانه خورشیدی (prominence) درخشان هیدروژنی بود که بالای لبه سمت چپ خورشید معلق بود – رنگ صورتی روشن اصلی آن باقی مانده بود.
منبع: ناسا
A Golden Corona Eclipse
2026 August 17
Image Credit & Copyright: Rui Santos (Living Impressions)
تصویر نجومی روز ناسا: شش قمر زحل
توضیح: زحل چند قمر دارد؟
در حالی که احتمالاً این تعداد همچنان در حال افزایش خواهد بود، تا ژوئن ۲۰۲۶، این غول گازی حلقهدار ۲۹۳ قمر تایید شده داشت. این تعداد به راحتی از هر سیاره دیگری در منظومه شمسی، از جمله غول گازی فرمانروا، مشتری، با تنها ۱۱۵ قمر تایید شده، بیشتر است.
اکثر قمرهای شناخته شده زحل، قمرهای کوچک و نامنظم هستند. بسیاری از آنها تنها چند کیلومتر تا کسری از یک کیلومتر عرض دارند و در مدارهای بیرونی کج گروهبندی شدهاند. با این حال، شش قمر بزرگ آن را میتوان در اینجا، در این پرتره تلسکوپی واضح از خانواده زحل که در ۵ آگوست گرفته شده است، مشاهده کرد. تیتان (Titan)، بزرگتر از ماه زمین و حتی کمی بزرگتر از سیاره داخلی عطارد، با قطر ۵۱۵۰ کیلومتر، در پایین سمت راست قرار دارد. همچنین میتوانید قمرهای یخی بزرگ میماس (Mimas)، تتیس (Tethys)، انسلادوس (Enceladus)، دیون (Dione) و رئا (Rhea) را در قاب تصویر مشاهده کنید.
تیتان، اولین قمر طبیعی شناخته شده زحل، در سال ۱۶۵۵ توسط ستارهشناس هلندی، کریستین هویگنس (Christiaan Huygens)، کشف شد. در طول عصر فضا، اکتشافات وویجر و کاسینی به تعداد فزاینده قمرهای زحل افزود.
منبع: ناسا
Six Moons of Saturn
2026 August 11
Image Credit & Copyright: Alexandre Trentini
تصویر نجومی روز ناسا: سه جفت کهکشان
توضیح: هر یک از این جفتکهکشانها متفاوت هستند. دو کهکشان بالایی، احتمالاً حداقل در حال حاضر با هم برهمکنش ندارند. با این حال، کهکشان بالایی با نوار آبی، NGC 4650A، یک کهکشان حلقهای قطبی (polar ring galaxy) است و ممکن است نتیجه یک برخورد کهکشانی در گذشته باشد. به نظر میرسد دو کهکشان در وسط تصویر به نمایشدرآمده میتوانند از نظر گرانشی با هم برهمکنش داشته باشند – اما سرعت نسبی آنها این امر را بعید میکند. از بین این دو، کهکشان بزرگتر، NGC 4650، یک کهکشان مارپیچی با نواری درخشان از ستارهها در مرکز آن است. دو کهکشان پایینی به طور فعال در حال برهمکنش هستند. احتمالاً در حدود یک میلیارد سال دیگر، NGC 4622A و NGC 4622B با هم ادغام شده و به یک کهکشان واحد تبدیل میشوند. همه این کهکشانها احتمالاً اعضای خوشه کهکشانی بزرگتر قنطورس (Centaurus Galaxy Cluster) هستند.
منبع: ناسا
Three Galaxy Pairs
2026 August 10
Image Credit & Copyright: Rafael Sampaio
تصویر نجومی روز ناسا: آرامش و سکون
توضیح: دریاهای آرامش (Tranquility) و سکون (Serenity) امروز آرام هستند. با این حال، آنها تقریباً هر روز آرام هستند، چرا که در واقع آنها ماریاهای ماه (دریاهای ماه lunar maria) هستند: جریانهای گدازه باستانی که حوضههای برخوردی بزرگی را روی ماه پر کردهاند.
این “دریاهای” صاف و تیره ماه که با نامهای لاتین Mare Tranquillitatis (راست) و Mare Serenitatis نیز شناخته میشوند، در تضاد کامل با ارتفاعات روشن و پر از دهانه ماه هستند که در این نمای تلسکوپی آنها را احاطه کردهاند.
البته نامهای آنها بر اساس نامگذاریهای تاریخی و پیشاتلسکوپی ماریاهای ماه است. سیماهای گسترده در سمت نزدیک ماه که به راحتی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند، مانند اقیانوسهای گسترده سیاره زمین تصور میشدند.
در 20 ژوئیه 1969، ماژول قمری آپولو 11، عقاب (lunar module Eagle)، بر روی دریای آرامش (در پایین سمت راست) فرود آمد و پایگاه آرامش (Tranquility base) و اولین حضور انسان بر روی ماه را ایجاد کرد.
منبع: ناسا
Tranquility and Serenity
2026 July 25
Image Credit & Copyright: Nyêrdson Ferreira
تصویر نجومی روز ناسا: سیارک دو لوبی توریفون
توضیح: چرا این سیارک دوتایی است؟
اوایل این ماه، فضاپیمای رباتیک ژاپنی هایابوسا۲ (Hayabusa2) از کنار سیارک ۹۸۹۴۳ توریفون (98943 Torifune) عبور کرد و تصاویری را ثبت کرد. اگرچه مشاهدات قبلی از زمین دور نشان میداد که توریفون مستطیلی است، هایابوسا۲ دریافت که توریفون در واقع دو لوب به همپیوسته دارد.
این سنگ فضایی با طولی حدود چهار زمین فوتبال، اغلب هنگام چرخش به دور خورشید به زمین نزدیک میشود، اگرچه تهدیدی محسوب نمیشود. علاوه بر دو لوب، توریفون تختهسنگهای بزرگ زیادی را نشان میدهد، اما در کمال تعجب، هیچ دهانهی آشکاری ندارد، احتمالاً به این دلیل که سطح آن تودهای از قلوهسنگ است. مانند سیارک آروکوت ( Arrokoth)، به نظر میرسد که هر لوب قبل از برخورد و چسبیدن به هم، بهطور جداگانه تشکیل شده است.
هایابوسا۲ در سال ۲۰۱۸ با سیارک ریوگو (Ryugu) مواجه شد و اکنون در سال ۲۰۳۱ با ۱۹۹۸ KY26 (1998 KY26)، سیارک کوچکتری که بهطور غیرمعمول سریع میچرخد و ممکن است ذخایر یخ داشته باشد، روبرو خواهد شد.
منبع: ناسا
Double Lobed Asteroid Torifune
2026 July 14
Image Credit & Copyright: JAXA, U. of Tokyo, Chiba Tech, Tokyo U. of Science, AIST, Paris Obs., IAC
تصویر نجومی روز ناسا: کهکشان NGC 474؛ پوستهها و جریانهای ستارهای
توضیح: چه اتفاقی برای کهکشان NGC 474 در حال وقوع است؟ با توجه به ظاهر نسبتاً بیویژگی این کهکشان بیضوی در تصاویر کمعمقتر، لایههای چندگانهی تابش (در این تصویر عمیق-م) به طرز عجیبی پیچیده به نظر میرسند.
علت پوستهها موضوع تحقیق است، اما احتمالاً دنبالههای جزر و مدی مربوط به بقایای باقی مانده از جذب کهکشانهای کوچک متعدد در میلیاردها سال گذشته هستند. از طرف دیگر، پوستهها ممکن است مانند موجهایی کوچک آب در یک برکه باشند، جایی که برخورد مداوم با آن کهکشان مارپیچی درست در سمت راست NGC 474 باعث میشود امواج چگالی در سراسر این غول کهکشانی موج بزنند.
صرف نظر از علت واقعی، تصویر به نمایش درآمده به طور چشمگیری شواهد فزایندهای را برجسته میکند که هالههای برخی از کهکشانهای بیضوی به طرز شگفتآوری پیچیده هستند. به طور مشابه، هاله کهکشان راه شیری خودمان نیز نمونهای از چنین پیچیدگیهای غیرمنتظرهای است.
NGC 474 حدود ۲۵۰۰۰۰ سال نوری گستردگی دارد و در فاصلهی حدود ۱۰۰ میلیون سال نوری در صورت فلکی ماهی (حوت) قرار دارد.
منبع: ناسا
Galaxy NGC 474: Shells and Star Streams
2026 July 12
Image Credit & License: CFHT, Coelum, MegaCam, J.-C. Cuillandre (CFHT) & G. A. Anselmi (Coelum)
تصویر نجومی روز ناسا: مسیه ۲۴؛ ابر ستارهای قوس
توضیح: برخلاف اکثر اجرام موجود در فهرست معروف چارلز مسیه از اجرام اعماق آسمان، M24 یک کهکشان، خوشه ستارهای یا سحابی درخشان نیست. این یک شکاف در ابرهای غبارآلود میانستارهایِ نزدیک و کدر است که امکان مشاهده ستارگان دوردست در بازوی مارپیچی قوس کهکشان راه شیری (Sagittarius spiral arm) را فراهم میکند.
با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، نگاه خود را از میان این شکاف هدایت کنید، در واقع از طریق پنجرهای به عرض بیش از ۳۰۰ سال نوری به ستارگانی که حدود ۱۰۰۰۰ سال نوری یا بیشتر از زمین فاصله دارند، نگاه میکنید.
ستارگان درخشان M24 که گاهی اوقات ابر ستارهای قوس کوچک (Small Sagittarius Star Cloud) نامیده میشود، در سراسر این منظره میانستارهای باشکوه امتداد یافتهاند. میدان دید تلسکوپی که در آسمان به اندازه چهار ماه کامل به سمت صورت فلکی قوس گسترده شده است، شامل علائم تاریک B92 و B93 در نزدیکی مرکز M24، همراه با ابرهای غبار و سحابیهای درخشان دیگر به سمت مرکز کهکشان راه شیری است.
منبع: ناسا
Messier 24: Sagittarius Star Cloud
2026 July 11
Image Credit & Copyright: Chuck Ayoub
