تصویر نجومی روز ناسا: دیدن تایتان
توضیح: سطح بزرگترین قمر زحل، تیتان، که در جو غلیظی قرار دارد، به سختی دیده میشود. ذرات کوچک معلق در جو بالایی تیتان باعث ایجاد مهی تقریباً نفوذناپذیر میشوند که نور را در طول موجهای مرئی به شدت پراکنده میکند و ویژگیهای سطحی را از چشمان کنجکاو پنهان میکند. با این حال، سطح تیتان در طول موجهای مادون قرمز بهتر تصویربرداری میشود، جایی که پراکندگی ضعیفتر است و جذب جوی کاهش مییابد.
این مجموعه تصویر نور مرئی (مرکز) از تیتان، برخی از واضحترین نماهای مادون قرمز جهانی از این قمر وسوسهانگیز هستند که تاکنون گرفته شدهاند. شش پنل با رنگ کاذب، پردازش مداوم ۱۳ سال دادههای تصویر مادون قرمز از طیفسنج نقشهبرداری بصری و مادون قرمز (VIMS) روی فضاپیمای کاسینی که از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۷ به دور زحل میچرخد را ارائه میدهند. آنها مقایسهای خیرهکننده با نمای نور مرئی کاسینی ارائه میدهند.
ماموریت انقلابی روتورکرفت ناسا به سطح تیتان قرار است زودتر از ژوئیه ۲۰۲۸ پرتاب نشود.
منبع: ناسا
Seeing Titan
2026 May 2
Image Credit: VIMS Team, Univ. Arizona, U. Nantes, ESA, NASA
تصویر نجومی روز ناسا: زنجیره مارکاریان
توضیح: نزدیک قلب خوشه کهکشانی سنبله (Virgo Galaxy Cluster)، رشتهای از کهکشانها به نام زنجیره مارکاریان (Markarian’s Chain) در این میدان دید تلسکوپی امتداد یافته است.
در پایین سمت راست تصویر، کهکشانهای عدسی شکل برجسته M84 (پایین) و M86 قرار دارند و میتوانید قوس ملایم این زنجیره را به سمت بالا و چپ دنبال کنید. نزدیک مرکز، جفت کهکشانهای در حال تعامل NGC 4438 و NGC 4435 را خواهید دید که برخی آنها را با نام چشمان مارکاریان (Markarian’s Eyes) میشناسند.
خوشه سنبله که حدود 50 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد، نزدیکترین خوشه کهکشانی به ماست. این خوشه با حدود 2000 کهکشان عضو، تأثیر گرانشی قابل توجهی بر گروه محلی کهکشانهای ما (Local Group of Galaxies) دارد. در خوشه سنبله، حداقل هفت کهکشان در زنجیره مارکاریان به نظر میرسد که به طور منسجم حرکت میکنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است به طور تصادفی بخشی از این زنجیره به نظر برسند.
منبع: ناسا
Markarian’s Chain
2026 May 1
Image Credit & Copyright: Chuck Ayoub
تصویر نجومی روز ناسا: ماندگاری نور خورشید
توضیح: این غروب آفتاب در کنار دریا، تجربهای سورئال را ارائه میدهد که در منظرهای از دریا و آسمان از ساحل غربی ساردینیا، ایتالیا، سیاره زمین ثبت شده است.
این منظره دالیوار (سالوادور دالی هنرمند مشهور سورئیالست اسپانیایی-م) ترکیبی از نوردهیهای متوالی است که با دوربین و لنز تلهفوتو بلند گرفته شده است.
البته، خورشید در حال ذوب شدن نیست. تغییر و ظاهر سیال آن با نزدیک شدن به افق، ناشی از تغییر شکست نور در امتداد خط دید است و تصاویر یا سرابهای تحریفشدهای از قرص قرمز شده خورشید ایجاد میکند. تغییرات در شکست نور جوی مربوط به لایههای جوی با دماها و چگالیهای کاملاً متفاوت است. یکی دیگر از اثرات معروف اما زودگذر شکست نور جوی که توسط خط دید طولانی به سوی خورشید در حال غروب (یا طلوع) ایجاد میشود، اغلب درخشش سبز (green flash) نامیده میشود.
منبع: ناسا
The Persistence of Sunlight
2026 April 25
Image Credit & Copyright: Lorenzo Busilacchi
تصویر نجومی روز ناسا: آرتمیس ۲: پرواز روز ششم
توضیح: در روز ششم پرواز (۶ آوریل)، ماموریت آرتمیس ۲ به یک پرواز عبوری تاریخی از کنار ماه دست یافت. این مانور فضایی عمیق، با گردش به دور سمت پنهان ماه، اولین ماجراجویی بشر به ماه از زمان آپولو ۱۷ در سال ۱۹۷۲ را رقم زد. فضاپیمای اوریون اینتگریتی به حداکثر فاصله نزدیک به ۴۰۷۰۰۰ کیلومتر رسید و خدمه آرتمیس ۲، رید وایزمن، ویکتور گلاور، کریستینا کخ و جرمی هانسن، رکورد دورترین فاصله از زمین که توسط هر انسانی از زمان خدمه آپولو ۱۳ در سال ۱۹۷۰ پیموده شده است را به نام خود ثبت کردند.
از پشت ماه در روز ششم پرواز، یک دوربین بال آرایه خورشیدی این سلفی عصر فضا را ثبت کرد که فضاپیما و سمت پنهان ماه را در قاب خود جای داده است. سیاره زمین، خانه خدمه آرتمیس ۲، هلال کوچک و درخشان آن سوی لبه ماه است. خدمه در روز دهم پرواز ماموریت آرتمیس ۲ با خیال راحت به خانه بازگشتند.
منبع: ناسا
Artemis II: Flight Day 6
2026 April 11
Image Credit: NASA, Artemis II
تصویر نجومی روز ناسا: وب و هابل: IC 5332
توضیح: جهان از پشت عینکهای مادون قرمز چگونه به نظر میرسد؟
چشمان ما فقط میتواند نور مرئی را ببیند، اما ستارهشناسان میخواهند چیزهای بیشتری ببینند. تصویر نجومی امروز ناسا کهکشان مارپیچی IC 5332 را از دید دو تلسکوپ ناسا نشان میدهد: وب در طیف مادون قرمز میانی و هابل در طیف ماوراء بنفش و نور مرئی. برای جابجایی بین این دو نمای فضایی، کافیست مکاننمای خود را روی تصویر بکشید (یا این لینک را دنبال کنید).
تصویر هابل بازوهای مارپیچی کهکشان را که توسط مناطق تاریک از هم جدا شدهاند، برجسته میکند، در حالی که تصویر وب ساختاری ظریفتر و درهمتنیدهتر را نشان میدهد. گرد و غبار بین ستارهای، نور ستارگان کهکشان را پراکنده و جذب میکند و باعث ایجاد خطوط گرد و غبار تاریک در تصویر هابل میشود و سپس گرما را در نور مادون قرمز منتشر میکند، بنابراین گرد و غبار در این تصویر وب میدرخشد. ابزار مادون قرمز میانی روی وب باید در دمای خنککننده -266 درجه سانتیگراد (یا -447 درجه فارنهایت) کار کند، در غیر این صورت تابش مادون قرمز را از خود تلسکوپ تشخیص میدهد.
با ترکیب این مشاهدات، ستارهشناسان «مقیاس کوچک» گاز و ستارگان را به مقیاس واقعاً بزرگ ساختار و تکامل کهکشانی ربط میدهند.
منبع: ناسا
Webb and Hubble: IC 5332
2026 February 26
Image Credit: ESA/Webb, NASA, CSA, J. Lee and the PHANGS-JWST and PHANGS-HST Teams
Text: Cecilia Chirenti (NASA GSFC, UMCP, CRESST II)
تصویر نجومی روز ناسا: سحابی تخم مرغ از نگاه تلسکوپ هابل
توضیح: آیا تا به حال به این فکر کردهاید که شکافتن خورشید چه شکلی خواهد بود؟ سحابی تخممرغ (Egg Nebula)، یک ستاره در حال مرگ شبیه خورشید، میتواند این سوال را حل کند.
این تصویر ترکیبی از چندین تصویر مرئی و مادون قرمز از این سحابی (که با نامهای RAFGL 2688 یا CRL 2688 نیز شناخته میشود) است که با تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده است.
این ستاره لایههای بیرونی خود را از دست داده است و اکنون یک هسته (یا “زرده”) داغ و درخشان، پوستههای شیری “سفیده تخممرغی” گاز و غبار اطراف مرکز را روشن میکند. لوبها و حلقههای مرکزی، ساختارهایی از گاز و غبار هستند که اخیراً به فضا پرتاب شدهاند و این غبار به اندازهای متراکم است که دید ما را از هسته ستاره مسدود میکند. پرتوهای نور از آن هسته مسدود شده ساطع میشوند و از طریق سوراخهایی که در مواد پرتاب شده قدیمیتر توسط فّواره یا جتهای جدیدتر و سریعتر که از قطبهای ستاره خارج میشوند، ایجاد شدهاند، به بیرون میگریزند.
ستارهشناسان هنوز در تلاشند تا بفهمند چه چیزی باعث ایجاد دیسکها، لوبها و جتها در این مرحله کوتاه (تنها چند هزار سال!) از تکامل ستاره میشود، و این موضوع این تصویر را به یک تصویر عالی برای مطالعه تبدیل میکند!
منبع: ناسا
The Egg Nebula from the Hubble Telescope
2026 February 25
Image Credit & Copyright: ESA/Hubble & NASA, B. Balick (U. Washington)
تصویر نجومی روز ناسا: Simeis 147؛ بقایای ابرنواختر سحابی اسپاگتی
توضیح: لقب رایج آن سحابی اسپاگتی (Spaghetti Nebula) است. این سحابی که رسماً با نامهای Simeis 147 و Sharpless 2-240 فهرستبندی شده است، به راحتی میتوان در میان رشتههای حلقهای و پیچخوردهی این بقایای پیچیدهی ابرنواختر گم شد.
این ساختار گازی چشمگیر که در مرز صورتهای فلکی گاو نر یا ثور (Taurus) و ارابهران (Auriga) دیده میشود، تقریباً ۳ درجه از آسمان را پوشش میدهد که معادل ۶ ماه کامل است. این مقدار در فاصلهی تخمینی ۳۰۰۰ سال نوری از ابر بقایای ستارهای، حدود ۱۵۰ سال نوری است.
قدمت تخمینی بقایای ابرنواختر حدود ۴۰۰۰۰ سال است، به این معنی که نور این انفجار ستارهای قدرتمند ابتدا زمانی به زمین رسید که ماموتهای پشمالو آزادانه پرسه میزدند. علاوه بر بقایای در حال گسترش، این فاجعه کیهانی، یک تپاختر (pulsar)، یک ستاره نوترونی با چرخش سریع که بقایای هسته ستاره اصلی است، از خود به جا گذاشت.
تصویر به نمایش درآمده، ماه گذشته از فورکا کاناپین، ایتالیا گرفته شده است.
منبع: ناسا
Simeis 147: The Spaghetti Nebula Supernova Remnant
2026 January 7
Image Credit & Copyright: Saverio Ferretti
تصویر نجومی روز ناسا: ابرهای مشتری با کیفیت بالا از دید جونو
توضیح: مشتری چقدر پیچیده است؟ ماموریت جونو ناسا (Juno mission) به مشتری نشان میدهد که این غول ژوپیتر مانند (خدای آذرخش در اسطورههای رومی-م) پیچیدهتر از حد انتظار است.
کشف شده است که میدان مغناطیسی مشتری بسیار متفاوت از میدان دوقطبی ساده زمین ماست و چندین قطب را نشان میدهد که در یک شبکه پیچیده، در شمال پیچیدهتر از جنوب، قرار گرفتهاند. علاوه بر این، اندازهگیریهای رادیویی جونو نشان میدهد که جو مشتری، ساختاری بسیار پایینتر، حتی صدها کیلومتر عمیقتر (پایینتر)، از صحن ابرهای بالایی دارد.
پیچیدگی تازهکشفشده مشتری در ابرهای جنوبی نیز مشهود است، همانطور که در تصویر به نمایش درآمده با بافت و رنگ بهبود یافته که ماه گذشته گرفته شده است، نشان داده شده است. در آنجا، مناطق و کمربندهای در حال چرخش به دور سیاره که در نزدیکی خط استوا غالب هستند، به یک بخار پیچیده (complex miasma) از گردبادهای طوفانی به اندازه قارّه تبدیل میشوند.
جونو به مدارگردی بیضوی حلقهای خود ادامه میدهد و هر ماه در نزدیکی این سیاره عظیم شیرجه میزند و هر بار بخش کمی متفاوت را بررسی میکند.
منبع: ناسا
Jupiter’s Clouds in High Definition from Juno
2026 January 6
Image Credit: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS; Processing & License: Thomas Thomopoulos
تصویر نجومی روز ناسا: سحابی مستطیل قرمز از دید هابل
توضیح: سحابی غیرمعمول مستطیل قرمز (Red Rectangle nebula) چگونه ایجاد شد؟
در مرکز سحابی، یک سیستم ستارهای دوتایی پیر وجود دارد که مطمئناً سحابی را تغذیه میکنند، اما هنوز رنگهای آن را توضیح نمیدهند. شکل غیرمعمول مستطیل قرمز احتمالاً به دلیل یک حلقه غبار ضخیم است که جریان خروجی کروی را به شکلهای مخروطی نوکتیز تبدیل میکند. از آنجا که ما این حلقه را از لبه میبینیم، لبههای مرزی، اشکالی مخروطی به نظر میرسد که یک X را تشکیل میدهند. پلههای مشخص نشان میدهند که جریان خروجی به صورت نامنظم رخ میدهد. با این حال، رنگهای غیرمعمول سحابی کمتر شناخته شده است و گمانهزنیها حاکی از آن است که آنها تا حدی توسط مولکولهای هیدروکربنی ایجاد میشوند که در واقع ممکن است بلوکهای سازنده حیات آلی باشند.
سحابی مستطیل قرمز در حدود ۲۳۰۰ سال نوری از صورت فلکی تکشاخ (Monoceros) فاصله دارد. این سحابی در اینجا با جزئیات کامل به عنوان یک تصویر پردازششده از تلسکوپ فضایی هابل نشان داده شده است. در عرض چند میلیون سال، با خالی شدن بیشتر سوخت هستهای یکی از ستارههای مرکزی، سحابی مستطیل قرمز احتمالاً به یک سحابی سیارهای (planetary nebula) تبدیل خواهد شد.
منبع: ناسا
The Red Rectangle Nebula from Hubble
2026 January 5
Image Credit: NASA, ESA, Hubble; Processing & License: Judy Schmidt
تصویر نجومی روز ناسا: عدسی گرانشی صلیب انیشتین
توضیح: بیشتر کهکشانها یک هسته دارند — آیا این کهکشان چهار هسته دارد؟ این پاسخ عجیب، اخترشناسان را به این نتیجه میرساند که هسته کهکشان محاطی حتی در این تصویر قابل مشاهده نیست.
بخش برگ شبدری مرکزی، نوری است که از یک کوازار (quasar) پسزمینه ساطع میشود. میدان گرانشی کهکشان پیشزمینه مرئی، نور این کوازار دور را به چهار تصویر مجزا میشکند. کوازار باید به درستی در پشت مرکز یک کهکشان عظیم قرار گرفته باشد تا سرابی مانند این آشکار شود.
این اثر کلی به عنوان عدسی یا همگرایی گرانشی (gravitational lensing) شناخته میشود و این مورد خاص به عنوان صلیب انیشتین (Einstein Cross) شناخته میشود. عجیبتر اینکه، تصاویر صلیب انیشتین از نظر روشنایی نسبی متفاوت هستند و گاهی اوقات با اثر ریزعدسی یا ریزهمگرایی گرانشی اضافی (gravitational microlensing) ستارگان خاص در کهکشان پیشزمینه افزایش مییابند.
منبع: ناسا
The Einstein Cross Gravitational Lens
2026 January 4
Image Credit & License: NSF, NOIRLab, AURA, WIYN; Processing: J. Rhoads (Arizona State U.) et al.
