در طول 60 سال گذشته، انسانها به طور جدی شروع به کاوش در منظومه شمسی ما کردهاند. از اولین پرتابها در اواخر دهه 19۵0 تا بهامروز، ما کاوشگرها(probes)، مدارگردها(orbiters)، فرودگرها (landers) و حتی مریخ نوردها (rovers) (مانند مریخ نورد استقامت (Perseverance) ناسا که در فوریه 2021 بر روی مریخ فرود آمد) را به هر سیاره در منظومه شمسی خود فرستادهایم.اما آیا میتوانید نام هر هشت سیاره را به ترتیب نام ببرید؟ (بله، فقط هشت سیاره وجود دارد – نه 9 تا. پلوتو در سال 2006 “تنزل رتبه” یافت.) و آیا می توانید آنها را به ترتیب صحیح قرار دهید؟
اگر کمی فراموش کرده باشید، چند روش متداول برای ترتیب سیارات به همراه چند ترفند برای کمک به یادآوری آنها در آینده را شرح خواهیم داد. بیایید با فاصله از خورشید شروع کنیم.
رایج ترین راه برای مرتب کردن سیارات، بر اساس فاصله آنها از خورشید است. با استفاده از این روش، سیارات به ترتیب زیر فهرست می شوند:
سیارات بهترتیب از خورشید
۱. عطارد (Mercury)– 0.39 واحد نجومی (AU) از خورشید
۲. زهره (Venus)– 0.72 واحد نجومی
۳. زمین (Earth)– 1.00 واحد نجومی
۴. مریخ (Mars)– 1.52 واحد نجومی
۵. مشتری (Jupiter)– 5.20 واحد نجومی
۶. زحل (Saturn)– 9.54 واحد نجومی
۷. اورانوس (Uranus)– 19.20 واحد نجومی
۸. نپتون (Neptune)– 30.06 واحد نجومی
واحد نجومی (AU) مخفف Astronomical units است و معادل میانگین فاصله زمین تا خورشید است (به همین دلیل فاصله زمین تا خورشید 1 واحد نجومی است). این یک روش رایج است که ستارهشناسان برای اندازهگیری فواصل در منظومه شمسی استفاده میکنند و مقیاس بزرگ این فواصل را در نظر میگیرد. به عبارت دیگر، عطارد که نزدیکترین سیاره است، 35.98 میلیون مایل از خورشید فاصله دارد، در حالی که نپتون، دورترین سیاره، 2.79 میلیارد مایل از خورشید فاصله دارد. فاصله زمین از خورشید 92.96 میلیون مایل است.
چگونه ترتیب سیارات را به خاطر بسپاریم
عبارات کاربردی بسیاری برای به خاطر سپردن ترتیب سیارات وجود دارد. اینها معمولاً فنون یادآوری هستند که باعث میشود به خاطر سپردن آن آسان تر شود.
در اینجا یکی از آنها آورده شده است:
نخستین ســــــیارهام * عطارد حـــــــــــــارهام * همسایهی خورشیدم * تن پرور و رشـــــــــیدم * من داغ داغ داغــــــــم * کسی نیاد سراغــــــم
زهره خانم من هـــستم * با همه دوست دوسـتم * پر نور و تابــــــــــــندهام * در آسمــــــــــان زندهام * اندازه ی زمینـــــــــــــــم * کوه و دشت را میبینم * نزدیک خورشیــــــدم من * بی آب و گرمســـیرم من
بعد از زهره زمیــــــنم * هر موجودی میبینم * سفید و آبی هــــستم * زیبا و عالی هـــــستم
مریخ سرخ رنگ مـــــــنم * بعد از زمـــــــــــــین آمدم * درون خــــــــــود آب دارم * چه فایــــــــــــــده یخ زارم * دو سال یک بار می گردم * دور خورشید میچرخــم * سطح من از بیابــــــــــــان * عین زمــــــــــــــین فراوان
بزرگترین ســـــــــــیاره * مشتری جان نام داره * از جنــــــــس گاز دارم * در خـــود یک راز دارم * حلقهی روشــن دارم * به دور این تـــــن دارم
زیباترین ســــیارهام * زحل جان نــــام دارم * یک نام فارسی دارم * بهـرام به یاد میارم * از جنــس گاز هستم * زیبا و ناز هــــــــستم
دو ســــــــیارهی دیگر * به آن ها خوب بنگـــــــــر * اورانوس هست ونپتون * از خورشید خیلی دورند * خیلی سرد وکم نــــورند
شما میتوانید سیارات را بهروش دیگر ترتیببندی کنید.
در حالی که اکثر مردم می خواهند ترتیب سیارات را بر اساس فاصله بدانند، روش های دیگری نیز برای مرتب کردن سیارات وجود دارد که ممکن است کنجکاو باشید.
به عنوان مثال، اگر سیارات را بر اساس اندازه (شعاع) از بزرگترین به کوچکترین مرتب کنید، فهرست آنها به این صورت خواهد بود:
سیارات به ترتیب اندازه
۱. مشتری (۴3۴۴1 مایل / ۶9911 کیلومتر)
۲. زحل (3۶18۴ مایل / ۵8232 کیلومتر)
۳. اورانوس (1۵7۵9 مایل / 2۵3۶2 کیلومتر)
۴. نپتون (1۵299 مایل / 2۴۶22 کیلومتر)
۵. زمین (39۵9 مایل / ۶371 کیلومتر)
۶. زهره (37۶1 مایل / ۶0۵2 کیلومتر)
۷. مریخ (2۴۶0 مایل / 3390 کیلومتر)
۸. عطارد (1۵1۶ مایل / 2۴۴0 کیلومتر)
یا میتوانید سیارات را بر اساس وزن (جرم) مرتب کنید. سپس، لیست از پرجرمترین به کمجرمترین به این صورت خواهد بود: مشتری (۱۰۲۷×۱٫۸۹۸۶ کیلوگرم) ، زحل (۱۰۲۶×۵٫۶۸۴۶ کیلوگرم)، نپتون (۱۰۲۵×۱۰٫۲۴۳ کیلوگرم)، اورانوس (۱۰۲۵×۸٫۶۸۱۰ کیلوگرم)، زمین (۱۰۲۴×۵٫۹۷۳۶ کیلوگرم)، زهره (۱۰۲۴×۴٫۸۶۸۵ کیلوگرم)، مریخ (۱۰۲۳×۶٫۴۱۸۵ کیلوگرم) و عطارد (۱۰۲۳×۳٫۳۰۲۲ کیلوگرم). جالب اینجاست که نپتون جرم بیشتری نسبت به اورانوس دارد، حتی اگر اورانوس بزرگتر باشد! دانشمندان نمیتوانند یک سیاره را روی ترازو قرار دهند، بنابراین برای تعیین جرم، آنها به مدت زمانی که طول میکشد تا اجسام نزدیک به دور سیاره بچرخند و فاصله آن اجسام از سیاره چقدر است، نگاه میکنند. هر چه سیاره سنگینتر باشد، کشش آن بر اجسام نزدیک بیشتر است.
سیارات با بیشترین قمر
در نهایت، یک راه سرگرمکننده برای مرتب کردن سیارات بر اساس تعداد قمرهای آنها است. ما با سیارهای شروع میکنیم که بیشترین قمر را دارد:
۱. زحل (۱۴۶)
۲. مشتری (۹۵)
۳. اورانوس (۲۷)
۴. نپتون (۱۴)
۵. مریخ (۲)
۶. زمین (۱)
۷. زهره و عطارد (هر دو صفر)
(توجه داشته باشید که این اعداد شامل قمرهای مشروطی نیز هستند که هنوز توسط ستاره شناسان قمر محسوب میشوند (ولی بعداً ممکن است از لیست خارج شوند-م).)
به طور خلاصه، راههای مختلفی برای مرتب کردن و مرتبسازی مجدد سیارات بر اساس حقایق مختلف در مورد آنها وجود دارد. تا زمانی که به خاطر داشته باشید که در مجموع هشت سیاره وجود دارد، این مهم است. (متأسفم، پلوتون!)
آیا پلوتون یک سیاره است؟
صحبت از پلوتون شد، موضوع چیست؟ پس از کشف آن در سال 1930، پلوتون به عنوان یک سیاره طبقهبندی شد. با این حال، در سال 2006، اتحادیه بین المللی نجوم رتبه پلوتون را از “سیاره” به “سیاره کوتوله” تنزل داد. دلیلش این است که تعریف یک سیاره به این معنی است که مدار خود را از اجرام دیگر پاک کرده است (که پلوتون این کار را انجام نداده است، چرا که فضای خود را با بسیاری از اجسام کمربند کویپر (Kuiper Belt) به اشتراک می گذارد). پلوتون یکی از پنج سیاره کوتوله در منظومه شمسی ما است – و حتی بزرگترین آنها نیست (بزرگترین آنها اریس (Eris) است).
