شهر من؛ آزمایشگاه علم و ایده
یک چالش دانش‌آموزی برای دیدن، پرسیدن، کشف کردن و ایده دادن
تا به حال در محله‌تان به چیزی دقت کرده‌اید که به نظرتان جالب، عجیب یا حتی مشکل‌ساز باشد؟
مثلاً چرا بعضی سطل‌های زباله زود پر می‌شوند؟ چرا در بعضی خیابان‌ها آلودگی صوتی بیشتر است؟ چرا آب در یک فضای سبز بیشتر از جای دیگر مصرف می‌شود؟ چرا بعضی مسیرها برای دانش‌آموزان ناامن‌تر هستند؟
شاید همین سؤال‌های ساده، شروع یک تجربه علمی باشند.
«شهر من؛ آزمایشگاه علم و ایده» یک چالش دانش‌آموزی در چارچوب رویداد شب علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان است. در این برنامه از دانش‌آموزان دعوت می‌کنیم شهر و محله خود را با دقت بیشتری ببینند، یک مسئله واقعی را پیدا کنند، درباره آن سؤال بپرسند، شواهد و اطلاعات جمع‌آوری کنند و در نهایت ایده، توضیح یا راه‌حلی برای شناخت بهتر یا بهبود آن ارائه دهند.
هدف این برنامه فقط پیدا کردن یک «راه‌حل عالی» نیست؛ مهم‌تر از آن، تجربه کردن فرایند علم است: مشاهده دقیق، پرسشگری، جمع‌آوری شواهد، فکر کردن، آزمودن و ارائه ایده. در این چالش، حتی یک پرسش خوب و یک مشاهده دقیق می‌تواند یک دستاورد ارزشمند باشد.
چه کسانی می‌توانند شرکت کنند؟
همه دانش‌آموزان ۸ تا ۱۸ ساله می‌توانند به‌صورت فردی یا در گروه‌های ۲ تا ۵ نفره در این چالش شرکت کنند.
شرکت‌کنندگان در سه رده سنی قرار می‌گیرند:
کاوشگران کوچک | ۸ تا ۱۰ سال
تمرکز اصلی بر مشاهده، پرسشگری، نقاشی، مدل‌سازی ساده و فعالیت‌های علمی ایمن است.
پژوهشگران نوجوان | ۱۱ تا ۱۴ سال
در این رده، مشاهده، مصاحبه، جمع‌آوری شواهد، آزمایش و ایده‌پردازی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نوآوران جوان | ۱۵ تا ۱۸ سال
در این گروه، فعالیت می‌تواند شامل پژوهش مسئله‌محور، تحلیل داده، طراحی و ارزیابی راه‌حل و ساخت نمونه اولیه باشد.
معیارهای ارزیابی متناسب با سن و سطح رشد دانش‌آموزان خواهد بود؛ بنابراین انتظار نمی‌رود یک دانش‌آموز ۸ ساله اثری مشابه یک دانش‌آموز ۱۸ ساله ارائه کند.
درباره چه موضوعی می‌توانم کار کنم؟
موضوع چالش کاملاً باز است. کافی است یک مسئله واقعی در شهر یا محل زندگی خود پیدا کنید که بتوان درباره آن سؤال پرسید و اطلاعات و شواهدی برای بررسی آن به دست آورد.
برای مثال:
آب و مصرف آب، آلودگی هوا و محیط زیست، پسماند و بازیافت، مصرف انرژی، فضای سبز و تنوع زیستی، حمل‌ونقل و ترافیک، ایمنی عبور و مرور، آلودگی صوتی، سلامت و کیفیت زندگی، فناوری‌های شهری، شهر هوشمند، تغییرات اقلیمی و بسیاری از مسائل دیگری که خودتان در محیط زندگی‌تان مشاهده می‌کنید.
این فهرست فقط برای ایده گرفتن است و موضوع شما محدود به این موارد نیست.
چگونه در چالش شرکت کنم؟
مسیر کار را می‌توان در چند گام ساده خلاصه کرد:
مشاهده ← پرسشگری ← جمع‌آوری شواهد ← تحلیل و ایده‌پردازی ← ارائه
ابتدا اطراف خود را با دقت نگاه کنید و یک مسئله واقعی پیدا کنید. سپس یک یا چند سؤال مشخص و قابل بررسی درباره آن مطرح کنید. بعد، تا جایی که برای سن و موضوع شما مناسب است، اطلاعات و شواهد جمع‌آوری کنید؛ برای مثال با مشاهده میدانی، گفت‌وگو، مطالعه منابع معتبر، انجام یک آزمایش ساده یا جمع‌آوری داده.
در مرحله بعد، یافته‌های خود را بررسی کنید و توضیح، ایده یا پیشنهادی برای شناخت بهتر یا بهبود آن مسئله ارائه دهید.
در این برنامه فرایند انجام کار مهم‌تر از ظاهر اثر است. لازم نیست حتماً یک پروژه پیچیده یا یک راه‌حل بزرگ ارائه کنید. یک مشاهده دقیق، یک سؤال هوشمندانه و یک بررسی خوب می‌تواند بسیار ارزشمند باشد.
چه نوع اثری می‌توانم ارسال کنم؟
نوع اثر بسته به سن و موضوع فعالیت شما می‌تواند متفاوت باشد. برای نمونه:
۸ تا ۱۰ سال: نقاشی علمی، پوستر ساده، ماکت، آزمایش ساده، عکس همراه با توضیح، داستان علمی یا ویدئوی کوتاه
۱۱ تا ۱۴ سال: پوستر علمی، گزارش کوتاه، مصاحبه، آزمایش، اینفوگرافیک، فیلم کوتاه، مدل یا ماکت
۱۵ تا ۱۸ سال: گزارش پژوهشی، تحلیل داده، نمونه اولیه، طرح فناورانه یا اجتماعی، فیلم مستند کوتاه یا ارائه علمی
مهم این است که اثر شما نشان دهد چه چیزی دیدید، چه سؤالی پرسیدید، چگونه آن را بررسی کردید و به چه نتیجه یا ایده‌ای رسیدید.
آثار چگونه ارزیابی می‌شوند؟
در داوری، مواردی مانند شناخت و تعریف مسئله، کیفیت مشاهده و پرسش، روش بررسی، کیفیت شواهد و منابع، تفکر علمی و استدلال، خلاقیت، امکان‌پذیری ایده و کیفیت ارائه مورد توجه قرار می‌گیرد. در آثار گروهی، کیفیت همکاری اعضا نیز اهمیت دارد.
بنابراین، اینجا قرار نیست فقط «قشنگ‌ترین پوستر» یا «پیچیده‌ترین پروژه» برنده شود؛ کیفیت فکر کردن و فرایند علمی شما اهمیت زیادی دارد.
جوایز
برای هر سه رده سنی، جوایزی در بخش‌های بهترین مشاهده و پژوهش، بهترین پرسش و بهترین ایده یا راه‌حل در نظر گرفته شده است. همچنین جوایز ویژه‌ای مانند نشان بهترین پرسش شهر، نشان بهترین کار گروهی و جایزه ویژه هیئت داوران نیز پیش‌بینی شده است.
بخشی از جایزه این برنامه نیز یک تجربه علمی واقعی است؛ از جمله فرصت‌هایی مانند بازدید از دانشگاه یا آزمایشگاه، حضور در کارگاه‌های علمی و همراهی با پژوهشگران، متناسب با شرایط و رده سنی برگزیدگان.
آثار برگزیده در برنامه‌های شب علم معرفی و ارائه خواهند شد.
چطور اثرم را ارسال کنم؟
برای شرکت در چالش، ابتدا شیوه‌نامه کامل برنامه را مطالعه کنید و سپس اطلاعات و اثر خود را از طریق فرم ارسال آثار در همین صفحه ثبت و ارسال کنید.
مهلت ارسال آثار: [2 آبان 1405]
زمان اعلام برنده: [7 آبان 1405 همزمان با برگزاری رویداد شب علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان]
یک سؤال خوب، می‌تواند شروع یک کشف باشد
شهر فقط جایی برای زندگی کردن نیست؛ می‌تواند یک آزمایشگاه بزرگ باشد.
کافی است کمی دقیق‌تر نگاه کنیم.
شهر را جور دیگری ببین؛ شاید یک پرسش علمی همین نزدیکی منتظر تو باشد.
بپرس، کشف کن، شهر را بهتر کن
فرم دریافت آثار دانش‌آموزی مسابقه شهر من
فیلد های "الزامی" اجباری هستند
