ابتدا، قبل از اینکه در مورد مشکلات شکستی بینایی (عیوب انکساری) صحبت کنیم، اجازه دهید نگاهی به نحوه عملکرد چشم شما بیندازیم. در سادهترین حالت، چشم شما مانند یک دوربین است. چشم شما دارای یک روزنه متغیر به نام مردمک (Pupil)، یک سیستم لنز شامل پوشش شفافی به نام قرنیه (Cornea) و یک لنز (Lens) کروی، یک “فیلم” قابل استفاده مجدد به نام شبکیه (Retina) و مجموعههای مختلفی از عضلات است. این عضلات اندازه روزنه، شکل سیستم لنز و حرکات چشم را کنترل میکنند. همانطور که در شکل 1 نشان داده شده است، نور از قرنیه و مردمک عبور میکند، توسط لنز خم یا شکسته میشود (به نحوه عملکرد نور مراجعه کنید) و به نقطهای یا کانونی روی شبکیه میرسد، جایی که تصویر در آن شکل میگیرد.
در شبکیه، سلولهای حسی به نام میلهها یا سلولهای استوانهای (Rods) و مخروطها یا سلولهای مخروطی (Cones)، فوتونهای (Photons) نور را به سیگنالهای الکتریکی تبدیل میکنند، که سپس به مغز منتقل و توسط آن تفسیر میشوند. توانایی تمرکز نور بر روی شبکیه به شکل قرنیه و لنز بستگی دارد، که توسط شکل ارثی آنها، میزان کشش یا خاصیت ارتجاعی آنها، شکل کره چشم و مجموعههای عضلات متصل به آنها کنترل میشوند. بنابراین، وقتی به چیزی نگاه میکنید، عضلات متصل به لنز باید منقبض و منبسط شوند تا شکل سیستم لنز را تغییر دهند و جسم را حتی زمانی که چشمان شما حرکت میکنند، روی شبکیه متمرکز نگه دارند. این یک مجموعه پیچیده از حرکات عضلانی است که به طور خودکار توسط سیستم عصبی شما کنترل میشود.
مشکلات انکساری رایج
در اینجا چهار مشکل رایج شکستی بینایی (عیوب انکساری) آورده شده است:
- نزدیکبینی (Myopia)
- دوربینی (Hyperopia)
- آستیگماتیسم (Astigmatism)
- پیرچشمی (Presbyopia)
در نزدیکبینی (میوپی)، نور حاصل از اجسام دور، به جای اینکه روی شبکیه متمرکز شود، در جلوی آن متمرکز میشود. میوپی معمولاً زمانی رخ میدهد که کره چشم خیلی دراز باشد؛ با این حال، گاهی اوقات به دلیل قدرت تمرکز بیش از حد در سیستم لنز نیز ایجاد میشود. شکل 2 را ببینید. نتیجه این است که فرد میتواند اجسام نزدیک را به خوبی ببیند، اما اجسام دور تار هستند. میوپی را میتوان با استفاده از یک عدسی مقعر برای واگرا کردن یا پخش کردن نور، اصلاح کرد تا وقتی از سیستم لنز عبور میکند، روی شبکیه متمرکز شود.
در دوربینی (هیپروپی)، نور به جای اینکه روی شبکیه متمرکز شود، در پشت آن متمرکز میشود. شکل 3 را ببینید. هیپروپی معمولاً زمانی رخ میدهد که کره چشم خیلی کوتاه باشد یا قدرت تمرکز سیستم لنز خیلی ضعیف باشد. نتیجه این است که فرد میتواند اجسام دور را به خوبی ببیند، اما اجسام نزدیک تار هستند. هیپروپی را میتوان با استفاده از یک عدسی محدب برای متمرکز کردن یا همگرا کردن نور (شکل 3) اصلاح کرد تا وقتی از سیستم لنز عبور میکند، روی شبکیه متمرکز شود.
در آستیگماتیسم، شکل قرنیه یا عدسی چشم دچار اعوجاج میشود، به طوری که نور در دو نقطه کانونی متمرکز میشود. تصور کنید که عدسی به جای کروی بودن، بیضیشکل باشد و نوری که از لبههای بالا و پایین چشم وارد میشود، در نقطهای کانونی متفاوتی از نوری که از لبههای راست و چپ میآید، متمرکز شود. برای اصلاح این مشکل، عدسی ساخته میشود که شکل آن برای اصلاح شکل نامنظم سیستم عدسی چشم طراحی شده است.
در پیرچشمی، قرنیه و عدسی چشم خاصیت کشسانی خود را از دست میدهند و بنابراین، نمیتوانند به راحتی تغییر شکل دهند تا نور را روی شبکیه متمرکز کنند؛ این اتفاق به طور طبیعی با افزایش سن رخ میدهد و معمولاً در دهه ۴۰ زندگی مشاهده میشود. اگر پیرچشمی دارید، در متمرکز کردن نور از اشیاء نزدیک و دور روی شبکیه مشکل خواهید داشت. برای اصلاح این مشکل، ممکن است از عینکهای دو کانونی استفاده کنید که قسمت بالایی آن برای دیدن اشیاء دور و قسمت پایینی آن برای دیدن اشیاء نزدیک است.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد نحوه ساخت عدسیها برای اصلاح این مشکلات، به مقاله «نحوه عملکرد عدسیهای اصلاحی» مراجعه کنید.
