سیستم مغز و اعصاب
عنصر اصلی سیستم عصبی، سلول عصبی یا نورون (Neuron) است. نورونها در ترکیب با یکدیگر، اعصاب (Nerves) را تشکیل میدهند، رشتههایی که تکانهها یا محرکها را در سراسر بدن منتقل میکنند. یک پوشش محافظ از میلین (Myelin)، یک ماده چرب، بخشهایی از رشتهها را عایق میکند.
عملکرد سلولهای عصبی هم الکتریکی و هم شیمیایی است. در انتهای هر سلول عصبی، نواحی تخصصی به نام پایانههای سیناپسی (Synaptic terminals) وجود دارد که حاوی تعداد زیادی کیسههای غشایی ریز هستند که مواد شیمیایی انتقالدهنده عصبی را در خود جای دادهاند. این مواد شیمیایی تکانههای عصبی را از یک سلول عصبی به سلول دیگر منتقل میکنند. پس از اینکه یک تکانه عصبی الکتریکی در امتداد یک نورون حرکت کرد، به پایانه میرسد و باعث آزاد شدن انتقالدهندههای عصبی از کیسههای خود میشود.
انتقالدهندههای عصبی از سیناپس (محل اتصال بین نورونهای مجاور) عبور کرده و تولید بار الکتریکی را تحریک میکنند، که تکانه عصبی را به جلو منتقل میکند. این فرآیند بارها و بارها تکرار میشود تا یک عضله حرکت کند یا شل شود یا یک برداشت حسی توسط مغز ثبت شود. این رویدادهای الکتروشیمیایی را میتوان “زبان” سیستم عصبی در نظر گرفت، که از طریق آن اطلاعات از یک قسمت بدن به قسمت دیگر منتقل میشود.
دو بخش اصلی سیستم عصبی وجود دارد: سیستم عصبی مرکزی (Central nervous system) و سیستم عصبی محیطی (Peripheral nervous system). سیستم عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع است. مغز در داخل جمجمه قرار دارد و با ارسال و دریافت پیام از طریق نخاع، عملکردهای بدن را اداره میکند. استخوانها، لایههای بافتی و مایع مغزی نخاعی از مغز و نخاع محافظت میکنند.
هنگامی که پیامها سیستم عصبی مرکزی را ترک میکنند، توسط سیستم عصبی محیطی حمل میشوند. سیستم محیطی شامل اعصاب جمجمهای (Cranial nerves)(اعصابی که از مغز منشعب میشوند) و اعصاب نخاعی (Spinal nerves)(اعصابی که از نخاع منشعب میشوند) است. این اعصاب، پیامهای حسی را از سلولهای گیرنده در بدن به سیستم عصبی مرکزی منتقل میکنند. آنها همچنین تکانههای حرکتی را از سیستم مرکزی به بدن منتقل میکنند، جایی که عضلات و غُدد میتوانند به این تکانهها پاسخ دهند.
سیستم عصبی خودکار (Autonomic nervous system)، که بخشی از سیستم عصبی محیطی است، تمام فعالیتهایی را که غیرارادی هستند اما برای زندگی ضروری هستند، از جمله فعالیت اندامها و غدد داخلی، تنظیم میکند.
این بخشها با همکاری یکدیگر، تنظیم و واکنش بدن به شرایط محیطی داخلی و خارجی را هماهنگ میکنند.
اکنون که سیستم عصبی را پوشش دادیم، در بخش بعدی به بحث در مورد مغز، مایع مغزی نخاعی (Cerebrospinal fluid) و سایر عناصر مرتبط میپردازیم.
تصویر نجومی روز ناسا: دنبالهدار میانستارهای ۳آی یااطلس
توضیح: این دنبالهدار از فضای بیرونی آمده است.
اکنون این جسم از خارج از منظومه شمسی ما با سرعت بالا در حال عبور از میان آن است. 3آی یا اطلس (3I/ATLAS) که به دلیل گیسوی گازیاش به عنوان دنبالهدار طبقهبندی میشود، تنها سومین جسم ماکروسکوپیِ شناساییشدهِ به عنوان بیگانه است.
مسیر دنبالهدار در این نقشه با رنگ سفید نشان داده شده است، جایی که مدارهای مشتری، مریخ و زمین با رنگهای طلایی، قرمز و آبی نشان داده شدهاند.
در حال حاضر دنبالهدار اطلس در فاصلهای حدود مشتری از خورشید قرار دارد – اما در حال نزدیک شدن است و انتظار میرود در اواخر اکتبر به نزدیکترین فاصله خود به خورشید در مدار مریخ برسد. انتظار میرود اطلس که قرار است از نزدیکی مریخ و مشتری عبور کند، از نزدیکی زمین عبور نکند.
منشأ دنبالهدار 3آی هنوز ناشناخته است. اگرچه فعالیت اولیه نشاندهنده یک دنبالهدار نسبتاً عادی است، اما مشاهدات آینده در مورد ترکیب و ماهیت آن مطمئناً ادامه خواهد یافت.
منبع: ناسا
Interstellar Comet 3I/ATLAS
2025 July 7
Image Credit: NASA, JPL-Caltech
اعلان برگزاری سومین دوره «مسابقه هفته» در تابستان 1404
به اطلاع مخاطبان عزیز خانه علم میرساند که سومین دوره مسابقه هفته، به مدت ده هفته، از 18 تیرماه 1404 آغاز خواهد شد. مسابقه هفته، از برنامههای ترویجی خانه علم دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان است که در تابستان هر سال برگزار میشود. در هر هفته مسابقه هفته، یک سوال علمی، از علوم پایه (ریاضی و علوم کامپیوتر، فیزیک، شیمی، زیستشناسی، زمینشناسی) و در حد دانش کتابهای درسی دانشآموزان، برای مخاطبان دانشآموزی سراسر کشور طرح شده و برنده هر هفته، اولین فردی خواهد بود که جواب صحیح و استدلالی به سوال هفته ارائه دهد. به برندگان هر هفته مسابقه یک کارت هدیه 6 میلیون ریالی اهدا خواهد شد.
