تصویر نجومی روز ناسا: سحابی بزرگ شاه‌تخته

یک جواهر آسمان جنوبی، سحابی بزرگ کارینا یا شاه‌تخته (Great Carina Nebula)، معمولاً به عنوان ان‌جی‌سی 3372 (NGC 3372) شناخته می‌شود.
این کهکشان یکی از بزرگترین مناطق ستاره‌ساز کهکشان ما، و بیش از 300 سال نوری وسعت دارد.
مانند سحابی کوچکتر و شمالی‌تر، یعنی جبار بزرگ (Great Orion Nebula)، سحابی کارینا به راحتی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است. اما در فاصله 7500 سال نوری و حدود 5 برابر دورتر از ما قرار دارد.
این نمای تلسکوپی خیره‌کننده، جزئیات قابل توجهی از رشته‌های درخشان گاز بین ستاره‌ای و ابرهای غبار کیهانی را نشان می‌دهد.
سحابی کارینا خانه ستارگان جوان و بسیار پرجرم است، از جمله خانه ستاره متغیر و هنوز مرموز اتا کارینا (Eta Carinae)، ستاره‌ای با جرم بیش از 100 برابر خورشید!
اتا کارینا، آن ستاره درخشان بالای شکاف تاریک مرکزی در این میدان و سمت چپ سحابی سوراخ کلید غبارآلود (Keyhole Nebula) (NGC 3324) است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: ملاقات با ان‌جی‌سی 1232 (NGC 1232)

از منظر ما در کهکشان راه شیری، ان‌جی‌سی 1232 (NGC 1232) را از رو به رو می‌بینیم.
این کهکشان مارپیچی بزرگ و زیبا با وسعتی نزدیک به 200000 سال نوری، در فاصله 47 میلیون سال نوری از ما در صورت فلکی جنوبی نهر (Eridanus) واقع شده است.
این تصویر واضح، چند رنگ و تلسکوپی از NGC 1232 شامل جزئیات قابل توجهی از این جهان جزیره‌ای دوردست است: از سمت هسته به بیرون، رنگ‌های کهکشان از نور مایل به زرد ستارگان قدیمی در مرکز، به خوشه‌های ستاره‌ای آبی جوان و مناطق ستاره‌ساز مایل به قرمز در امتداد بازوهای مارپیچی بزرگ و گسترده آن تغییر می‌کند.
کهکشان کوچک و مارپیچی و ظاهراً همراه با ان‌جی‌سی 1232 با نام NGC 1232A فهرست‌بندی شده است. البته تخمین‌های فاصله، آن را بسیار دورتر از ما، در حدود 300 میلیون سال نوری از ما نشان می‌دهد، و بعید است که با NGC 1232 تعامل داشته باشد.
البته، آن ستاره درخشان برجسته با ظاهر پره‌دار بسیار نزدیک‌تر از NGC 1232 است و کاملاً در کهکشان راه شیری ما قرار دارد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: خورشیدگرفتگی کامل و دنباله‌دارها

نه یک، بلکه دو دنباله‌دار در نزدیکی خورشید در طول خورشید گرفتگی کامل هفته گذشته ظاهر شدند.
دنباله دار مورد انتظار دنباله‌دار پونز بروکس یا 12پی (Comet 12P/Pons-Brooks) بود، اما به طرز ناامیدکننده‌ای کم‌نورتر از آن چیزی بود که بسیاری انتظار داشتند.
با این حال، دنباله‌دار نسبتاً ناشناخته سوهو 5008 (Comet SOHO-5008) نیز در نوردهی طولانی‌مدت دوربین ظاهر شد.
این دنباله‌دار، 5008 امین دنباله‌داری بود که در تصاویر گرفته شده توسط فضاپیمای سوهو (SOHO spacecraft) ناسا و سازمان فضایی اروپا (ESA) در مدار خورشید شناسایی شد.
دنباله‌دار SOHO-5008 که احتمالاً بسیار کوچک‌تر بود، یک آفتابگرد بود که در عرض چند ساعت با عبور از نزدیکی خورشید متلاشی شد.
تصویر ارائه‌شده نه تنها برای گرفتن دو دنباله‌دار در خلال کسوف غیرمعمول است، بلکه یکی از موارد نادری است که از سطح زمین از یک دنباله‌دار در حال گذر از کنار خورشید عکس گرفته شده است.
همچنین در تصویر، تاج پراکنده خورشید ما و سیارات عطارد (چپ) و زهره (راست) قابل مشاهده است.
از میان این سیارات و دنباله‌دارها، تنها زهره در سایه تاریک ماه که در 8 آوریل از آمریکای شمالی عبور کرد، به راحتی برای میلیون‌ها نفر قابل مشاهده بود.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: رشته‌های باقیمانده ابرنواختر بادبان

انفجار تمام شده است، اما عواقب آن ادامه دارد.
حدود یازده هزار سال پیش، ستاره‌ای در صورت فلکی بادبان (constellation of Vela) را می‌شد دید که منفجر می‌شود و نقطه نورانی عجیبی ایجاد می‌کند که برای انسان‌هایی که در نزدیکی آغاز تاریخ زندگی می‌کردند، برای مدت کوتاهی قابل مشاهده بود.
لایه‌های بیرونی ستاره به فضای بین‌ستاره‌ای (interstellar medium) برخورد کردند و این موضوع موجی ضربه‌ای (shock wave) را برانگیخت که هنوز هم قابل مشاهده است.
تصویر امروز، بخشی از آن توده تصادمی رشته‌ای و غول پیکر را در نور مرئی ثبت کرده است.
همانطور که گاز از ستاره منفجر شده، دور می‌شود، تجزیه می‌شود و با محیط بین ستاره‌ای واکنش می‌دهد و نور در رنگ‌های مختلف و نوارهای انرژی مختلف تولید می‌کند.
در مرکز باقیمانده ابرنواختر بادبان، یک تپ‌اختر (pulsar) وجود دارد، ستاره‌ای به چگالی ماده هسته‌ای که بیش از ده بار در یک ثانیه به دور خود می‌چرخد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: کهکشان سیگار از هابل و وب

اتفاق عجیبی برای این کهکشان افتاده است، اما چه؟
گاز و غبار قرمز درخشان از مرکز این کهکشان که با نام کهکشان سیگار (Cigar Galaxy) شناخته می‌شود و با نام M82 فهرست‌بندی شده است، خارج می‌شود.
اگرچه، مطمئناً، این کهکشان ستاره‌باران (مهد ستاره‌سازی)، توسط یک گذر اخیر از نزدیکی همسایه‌اش، یعنی کهکشان مارپیچی بزرگ M81، برانگیخته شده است، اما این گذر به طور کامل منبع گاز و غبار قرمز درخشنده به سمت بیرون را توضیح نمی‌دهد.
شواهد نشان می‌دهد که این مواد توسط بادهای ذره‌ایِ (particle winds) در حال ظهورِ ترکیبیِ ستاره‌های زیادی به بیرون رانده می‌شوند که با هم یک ابرباد کهکشانی (galactic superwind) ایجاد می‌کنند.
در تصاویر امروز، یک تصویر تلسکوپ فضایی هابل در نور مرئی در سمت چپ نشان داده شده است، در حالی که یک تصویر تلسکوپ فضایی جیمز وب از ناحیه مرکزی در نور مادون قرمز در سمت راست نشان داده شده است.
بررسی دقیق تصویر جدید وب به طور غیرمنتظره‌ای نشان می‌دهد که این غبار قرمز درخشان با پلاسمای داغ مرتبط است.
تحقیقات در مورد ماهیت این کهکشان عجیب و غریب نزدیک ما، مطمئناً ادامه خواهد داشت.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: کسوف جزئی درخت نخل

فقط کسانی که در 8 آوریل (20 فروردین 1403) در مسیر باریک سایه ماه بودند شاهد خورشید گرفتگی کامل (total solar eclipse) بودند. ولی بیشتر آمریکای شمالی، همچنان، شاهد یک خورشید گرفتگی جزئی (partial eclipse) بود.
این عکس فوری از کلیرواتر فلوریدا (Clearwater, Florida) در ایالات متحده آمریکا، تصاویر متعددی از آن رویداد آسمانی را، بدون رصد مستقیم خورشید، ثبت کرد.
در سایه درخت خرما، شاخه‌های پر جنب و جوش درخت، تصاویر گرفتگی قابل تشخیصی را به سبک یک دوربین سوراخ سوزنی، بر روی زمین نشان می‌دهند (pinhole camera نوعی دوربین عکاسی بدون لنز با یک سوراخ کوچک به جای لنز).
در کلیرواتر، حداکثر فاز گرفتگی حدود 53 درصد بود.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: کمال خورشید گرفتگی

تسبیح بیلی، اغلب، در مرزهای مرحله کامل خورشید گرفتگی ظاهر می‌شوند (Baily’s beads یا تسبیح بیلی، گوی‌های درخشانی هستند که هنگام خورشیدگرفتگی به نظر می‌رسد که لبه ماه را احاطه کرده‌اند-م): مرواریدهایی از جنس نور خورشید، از میان شکاف‌های زمین ناهموار در امتداد شبح اندام ماه می‌تابند، و ظاهر آنها در این ترکیب تایم‌لپس چشمگیر ثبت شده است.
این مجموعه تصاویر از دورانگوی مکزیک (Durango, Mexico)، لبه ماه را از ابتدا تا پایان گرفت کامل، در حین خورشید گرفتگی 8 آوریل ا دنبال می‌کند.
این تصاویر، همچنین، زبانه‌های خورشیدی صورتی از جنس پلاسما را که به بالای لبه خورشید فعال کمانه کرده‌اند را ثبت کرده‌اند.
دورانگو به عنوان یکی از اولین مکان‌هایی در آمریکای شمالی که سایه ماه در 8 آوریل از آن بازدید کرد، حدود 3 دقیقه و 46 ثانیه شاهد گرفت کامل بود.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: گرفت در هفت مرحله

از سمت چپ بالا شروع کنید و می‌توانید روند خورشید گرفتگی کامل 8 آوریل (20 فروردین 1403) را در هفت نوردهی واضح و جداگانه دنبال کنید (این خورشید گرفتگی در آمریکای شمالی قابل رؤیت بود-م).
این توالی تصویری در حالی که سایه ماه، کل نیوپورت، ورمونت (Newport, Vermont)، در ایالات متحده آمریکا را فرا می‌گرفت، با یک تلسکوپ و دوربینی که در مسیر باریک کسوف کامل قرار داشت، ثبت شد.
در مرکز، منظره‌ای دیدنی از تاج خورشیدی (solar corona) وجود دارد. اتمسفر نازک بیرونی خورشید تنها در آسمان‌های تاریک و شفاف در طول فاز گرفتگی کامل با چشم قابل مشاهده است.
در منطقه نیوپورت، فاز کلی این خورشید گرفتگی، حدود 3 دقیقه و 26 ثانیه به طول انجامید.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: سایه ماه بر فراز دریاچه ماگوگ

سایه ماه که در این عکس فوری ثبت شده است، در 8 آوریل (20 فروردین 1403) به دریاچه ماگوگ، کبک (Lake Magog, Quebec)، آمریکای شمالی، سیاره زمین آمد.
برای تعقیب‌ کنندگان کسوف در کنار دریاچه، این خورشید گرفتگی کامل مورد انتظار، منظره‌ای بود که در آسمان‌های تاریک اما صاف مشاهده می‌شد.
البته، دریاچه ماگوگ یکی از آخرین مکان‌هایی بود که سایه ماه از آن بازدید کرد.
مسیر باریک برای خورشید گرفتگی کامل 2024، از ساحل اقیانوس آرام در مکزیک به سمت شمال و شرق ایالات متحده و کانادا عبور کرد. اما یک گرفتگی جزئی در سرتاسر قاره آمریکای شمالی قابل مشاهده بود.
پی‌نوشت: دیروز 20 فروردین 1403 یک خورشیدگرفتگی کامل تا جزئی در آمریکای شمالی رخ داد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: دم یونی در حال تغییر دنباله‌دار پونز بروکس

دم یک دنباله‌دار چگونه تغییر می‌کند؟ بستگی به خود دنباله‌دار دارد.
دم یونی دنباله‌دار پونز بروکس یا 12پی (Comet 12P/Pons–Brooks) به طور قابل توجهی در حال تغییر بوده است، همانطور که در تصویر امروز که طی 9 روز از 6 تا 14 مارس (از بالا به پایین) گرفته شده‌اند، نمایش داده شده است.
در برخی از روزها، دم یونی دنباله‌دار نسبتاً طولانی و پیچیده بود، اما نه هر روز.
دلایل تغییر دم عبارتند از سرعت پرتاب مواد از هسته دنباله‌دار به بیرون، قدرت و پیچیدگی باد خورشیدی عبوری و سرعت چرخش دنباله‌دار.
در طول یک هفته، تغییرات ظاهری حتی شامل تغییر نمای دنباله‌دار از زمین نیز می‌شود.
به طور کلی، دم یونی یک دنباله‌دار به سمت مقابل خورشید جهت می‌گیرد، چرا که گاز خارج شده از دنباله‌دار توسط باد خورشیدی به بیرون رانده می‌شود.
امروز، پونز بروکس ممکن است به یک دنباله‌دار نادر تبدیل شود که به طور ناگهانی در اواسط روز برای کسانی که می‌توانند خورشیدگرفتگی کامل امروز را ببینند قابل مشاهده است (امروز در بخش‌هایی از آمریکا یک خورشیدگرفتگی کامل رخ می‌دهد-م).
منبع: ناسا