تصویر نجومی روز ناسا: جونز-امبرسون 1

توضیح: سحابی سیاره‌ای جونز-امبرسون 1 (Jones-Emberson 1)، کفن مرگ ستاره‌ای شبیه به خورشید است.
این سحابی در فاصله 1600 سال نوری از زمین به سمت صورت فلکی سیاهگوش قرار دارد (constellation Lynx).
با وسعت حدود 4 سال نوری، بقایای در حال انبساط اتمسفر آن ستاره‌ی در حال مرگ، به فضای بین ستاره‌ای منتقل شد، زیرا منبع مرکزی هیدروژن و سپس هلیوم ستاره برای همجوشی، پس از میلیاردها سال تخلیه شد.
در نزدیکی مرکز این سحابی سیاره‌ای (planetary nebula)، چیزی است که از هسته ستاره قبلی، یعنی یک ستاره کوتوله سفید داغ آبی (white dwarf star)، باقی مانده است.
این سحابی که با نام PK 164 +31.1 نیز شناخته می‌شود، کم‌نور است و به سختی می‌توان با چشمی تلسکوپ به آن نگاه کرد. اما این تصویر عمیق که حاصل ترکیب بیش از 12 ساعت زمان نوردهی است، آن را با جزئیات استثنایی نشان می‌دهد.
ستارگانی واقع در کهکشان راه شیری خودمان و همچنین کهکشان‌هایی واقع در پس‌زمینه در سراسر جهان در این میدان دید واضح پراکنده هستند.
جونز-امبرسون 1 که در صحنه کیهانی زودگذر است، طی چند هزار سال آینده محو خواهد شد. ستاره کوتوله سفید داغ و مرکزی آن میلیاردها سال طول می‌کشد تا سرد شود.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: خوشه کروی امگا قنطورس

توضیح: خوشه ستاره‌ای کروی امگا قنطورس (Omega Centauri) حدود 10 میلیون ستاره بسیار قدیمی‌تر از خورشید را در حجمی به قطر 150 سال نوری جمع کرده است.
این خوشه که به عنوان NGC 5139 نیز شناخته می‌شود، در فاصله 15000 سال نوری، بزرگترین و درخشان‌ترین خوشه از 200 خوشه کروی (globular clusters) شناخته شده است که در هاله کهکشان راه شیری پرسه می‌زنند.
اگرچه بیشتر خوشه‌های ستاره‌ای از ستارگانی با سن و ترکیب یکسان تشکیل شده‌اند، امگا قنطورس مرموز حضور جمعیت‌های ستاره‌ای مختلف با گستردگی سن و فراوانی شیمیایی را نشان می‌دهد. در واقع، امگا قنطورس ممکن است هسته باقی‌مانده‌ای از یک کهکشان کوچک باشد که با کهکشان راه شیری ادغام شده است.
با رنگ مایل به زرد، ستارگان غول قرمز امگا قنطورس را به راحتی می‌توان در این نمای تلسکوپی واضح تشخیص داد.
اکتشاف دو دهه‌ای این خوشه ستاره‌ای متراکم با تلسکوپ فضایی هابل، شواهدی از وجود سیاهچاله‌ای عظیم در نزدیکی مرکز امگا قنطورس را نشان می‌دهد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: سه‌گانه قوس

توضیح: این سه سحابی درخشان اغلب در تورهای تلسکوپی صورت فلکی قوس یا کمان (constellation Sagittarius) و ستارگان شلوغ کهکشان راه شیری نمایش داده می‌شوند.
در واقع، چارلز مسیه (Charles Messier)، جهانگرد کیهانی قرن هجدهم، دو مورد از آنها را فهرست بندی کرد: M8، سحابی بزرگ در بالای مرکز، و M20 رنگارنگ در زیر و سمت چپ در کادر. ناحیه (سحابی) انتشاری سوم شامل NGC 6559، در سمت راست M8 واقع است و با یک خط گرد و غبار تاریک از سحابی بزرگتر جدا شده است.
هر سه سحابی, مهدکودک‌های ستاره‌ای هستند که در فاصله حدود پنج هزار سال نوری یا خیلی دورتر هستند.
M8 با بیش از صد سال نوری پهنا، به عنوان سحابی مرداب نیز شناخته می‌شود. نام محبوب M20 ، سه‌شاخه (Trifid) است.
گاز هیدروژن درخشان، رنگ قرمز غالب این سحابی‌های انتشاری را ایجاد می‌کند. اما دلیل کنتراست قابل توجه این است که رنگ‌های آبی در Trifid به دلیل نور ستاره‌های منعکس‌شده از غبار ایجاد شده است.
این منظره بین‌ستاره‌ای وسیع، تقریباً 4 درجه یا 8 ماه کامل در آسمان پهنا دارد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: ابرهای شب‌تاب بر فراز فلوریدا

توضیح: این ابرها دو چندان غیرعادی هستند!
اول، آنها ابرهای نادر شب‌تاب هستند (noctilucent clouds)، به این معنی که آنها در شب قابل مشاهده هستند؛ اما فقط قبل از طلوع یا درست پس از غروب خورشید.
دوم اینکه منبع این ابرهای شب‌تاب در واقع مشخص است. در این مورد نادر، منشأ بلورهای یخ منعکس‌کننده نور خورشید در اتمسفر فوقانی را می‌توان به پرتاب یک موشک اسپیس ایکس حدود 30 دقیقه قبل‌تر در همان نزدیکی‌ها ردیابی کرد.
رأس این ابرهای یخی که به طور رسمی، بیشتر به عنوان ابرهای مزوسفری قطبی شناخته می‌شوند (polar mesospheric clouds)، دقیقاً در مقابل هلال ماه در حال افزایش به هم می‌رسند.
تصویر امروز – و ویدیوی همراه آن – حدود یک هفته پیش در اورلاندو، فلوریدا، ایالات متحده آمریکا گرفته شده است.
نقطه روشن سمت راست ماه، سیاره مشتری است، در حالی که نورهای نقطه‌دار بالای افق در سمت راست، ناشی از یک هواپیما هستند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: باغ وحش سیارات فراخورشیدی: ستاره‌های دیگر

توضیح: آیا ستارگان دیگر، سیاره‌هایی مانند خورشید ما دارند؟
مطمئناً دارند، و شواهد این امر شامل لرزش‌های خفیف ستاره‌هایی است که توسط گرانش سیارات فراخورشیدی در حال چرخش به دور آن‌ها ایجاد می‌شود و نیز کم‌نور شدن ستاره‌ها ناشی از حرکت سیارات در حال چرخش از جلوی آن‌ها است.
در مجموع، اکنون بیش از 5500 سیاره فراخورشیدی کشف شده است، از جمله هزاران سیاره توسط مأموریت‌های فضایی کپلر و تس ناسا (NASA’s space-based Kepler and TESS missions)، و بیش از 100 مورد توسط ابزار زمینی هارپس رصدخانه جنوبی اروپا (ground-based HARPS instrument).
در تصویر امروز، یک حدس مصور در مورد اینکه برخی از این سیارات فراخورشیدی ممکن است چه شکلی باشند، ارائه شده است.
سیارات نوع نپتون وسط تصویر را اشغال می‌کنند و به دلیل وجود متان جویِ پراکنده‌کننده رنگ آبی که ممکن است داشته باشند، به رنگ آبی هستند.
در کناره‌های تصویر، سیاراتی از نوع مشتری نشان داده شده‌اند که به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد و قرمز ناشی از پراکندگی گازهای جوی‌شان که احتمالاً حاوی مقادیر کمی کربن هستند، دیده می‌شوند.
بسیاری سیارات سنگی از نوع زمین با رنگ‌های مختلف هم در بینابین پراکنده شده‌اند.
با کشف و بررسی سیارات فراخورشیدی بیشتر، بشریت در حال دستیابی به درک بهتری از میزان رایج بودن سیارات مشابه زمین و میزان رواج حیات در جهان است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: ابرهای رنگین‌کمانی بر فراز سوئد

توضیح: چرا این ابرها چند رنگ هستند؟
یک پدیده نسبتاً نادر در ابرها که به نام رنگین‌کمانی (iridescence) شناخته می‌شود، می‌تواند رنگ‌های غیرعادی را به طور واضح – یا حتی طیف کاملی از رنگ‌ها را به طور همزمان نشان دهد.
این ابرهای استراتوسفر قطبی نیز که به عنوان ابرهای ناکرئوس و مرواریدی شناخته می‌شوند (nacreous and mother-of-pearl clouds)، از قطرات کوچک آب با اندازه تقریباً یکنواخت تشکیل شده‌اند.
هنگامی که خورشید در موقعیت مناسب قرار می‌گیرد و معمولاً از دید مستقیم پنهان باشد، این ابرهای نازک را می‌توان دید که به طور قابل توجهی نور خورشید را به شیوه‌ای تقریباً منسجم پراکنده می‌کنند به نحوی که رنگ‌های مختلف به مقادیر مختلف بازتابیده می‌شوند. بنابراین، رنگ‌های مختلف از جهات تا حدی متفاوت، به سمت ناظر می‌آیند.
بسیاری از ابرها با نواحی یکنواختی شروع می‌شوند که می‌توانند پدیده رنگین‌کمانی را نشان دهند، اما به سرعت بیش از حد ضخیم، بیش از حد مختلط، یا بسیار از خورشید دور می‌شوند تا جایی که دیگر رنگ‌های قابل توجهی از خود نشان نمی‌دهند.
این تصویر برجسته و ویدیوی همراه آن، در اواخر سال 2019 در اوسترسوند (Ostersund) سوئد گرفته شده است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: NGC 7789؛ رز کارولین

توضیح: خوشه ستاره‌ای NGC 7789 که در میان دشت‌های ستاره‌ای غنی کهکشان راه شیری یافت می‌شود، در فاصله 8000 سال نوری از ما و به سمت صورت فلکی ذات‌الکرسی (Cassiopeia) قرار دارد.
این خوشه که در اواخر قرن هجدهم، توسط اخترشناس کارولین لوکرتیا هرشل (Caroline Lucretia Herschel) در آسمان اعماق کشف شد به رز کارولین (Caroline’s Rose) نیز معروف است. ظاهر بصری آن در تلسکوپ‌های کوچک، که توسط مجموعه ستاره‌ها و حفره‌های خوشه ایجاد شده‌اند، پیشنهاد دهنده‌ی ظاهری شبیه به گلبرگ‌های گل رز تو در تو است.
اکنون تخمین زده می‌شود که 1.6 میلیارد سال سن داشته باشد باشد، ولی وجود خوشه کهکشانی یا باز ستاره‌ها نیز سن آن را نشان می‌دهد. همه ستارگان این خوشه احتمالاً همزمان متولد شده‌اند، اما ستارگان درخشان‌تر و پرجرم‌تر، سوخت هیدروژن را در هسته خود با سرعت بیشتری تمام کرده‌اند. این ستارگان از ستارگان اصلی خورشید مانندشان به ستارگان غول قرمز زیادی که با رنگ زرد در این ترکیب رنگی نشان داده شده‌اند، تکامل یافته‌اند.
با استفاده از رنگ و روشنایی اندازه‌گیری‌شده، ستاره‌شناسان می‌توانند جرم و در نتیجه سن ستارگان خوشه‌ای را که تازه شروع به “خاموش شدن” ستاره اصلی و تبدیل شدن به غول‌های قرمز کرده‌اند، مدل کنند.
رز کارولین با وسعت بیش از 50 سال نوری، حدود نیم درجه (اندازه زاویه‌ای ماه) در نزدیکی مرکز این تصویر تلسکوپی واضح است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: کهکشان راه شیری و کوه اتنا

توضیح: درخششی از قله کوه اتنا (Mount Etna)، آتشفشان فعال چینه‌ای معروف سیاره زمین، در امتداد افق در این منظره کوه و آسمان شب، خودنمایی می‌کند.
نوارهای پراکنده نور ناشی از انبوهی از ستارگان بی‌شمار در امتداد کهکشان راه شیری، از این سو به آن سوی آسمان کشیده شده‌اند.
در تصویر، ابرهای غبار عظیم کهکشان راه شیری، در امتداد صفحه کهکشانی انباشته شده‌اند. البته ستارگان درخشان ذنب‌الدجاجه (Deneb)، نسر واقع (Vega) و نسر طائر (Altair)، یا همان مثلث تابستانی (Summer Triangle ) که در میان سحابی‌های تاریک و ابرهای ستاره‌ای درخشان بر فراز قله آتشفشان قرار دارند، نیز برای آسمان‌بین‌های شمالی آشنا هستند.
این نوردهی‌های عمیق ترکیبی، همچنین، نور مناطق ستاره‌ساز فعال را در امتداد کهکشان راه شیری نشان می‌دهد که بازتاب رنگ قرمز اتنا در شب تابستانی نیمکره شمالی است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: یک سه‌گانه زیبا

توضیح: سحابی زیبای تریفید یا سه‌گانه (Trifid Nebula) یک مطالعه کیهانی در تضادها است.
این سحابی به عنوان M20 نیز شناخته می‌شود و در فاصله 5000 سال نوری از ما به سمت صورت فلکی غنی از سحابی قوس یا کماندار (constellation Sagittarius) قرار دارد.
تریفید، منطقه‌ای ستاره‌ساز در صفحه کهکشان ما، سه نوع مختلف از سحابی‌های نجومی را نشان می‌دهد: سحابی‌های انتشاری قرمز (emission nebulae) تحت سلطه نور اتم‌های هیدروژن، سحابی‌های انعکاسی آبی (reflection nebulae) که توسط غبار منعکس‌کننده نور ستاره‌ها ایجاد می‌شوند، و سحابی‌های تیره (dark nebulae) که در آن ابرهای غبار متراکم، در شمایل کلی سحابی ظاهر می‌شوند.
اما منطقه انتشار قرمز، که تقریباً توسط خطوط گرد و غبار پنهان به سه قسمت تقسیم شده است، همان چیزی است که نام محبوب “تریفید” را به آن داده است.
ستون‌ها و جت یا فواره‌هایی که توسط ستاره‌های تازه متولد شده پیکرتراشی شده‌اند، در بالا و سمت راست مرکز سحابی گسیلی، در تصاویر نمای نزدیک تلسکوپ فضایی هابل از منطقه دیده می‌شوند.
سحابی تریفید حدود 40 سال نوری وسعت دارد. آنقدر ضعیف است که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود، تقریباً مساحت یک ماه کامل را در آسمان سیاره زمین می‌پوشاند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: M83؛ جریان‌های ستاره‌ای و یک کهکشان هزار یاقوت

توضیح: کهکشان مارپیچی بزرگ، درخشان و زیبا M83 در فاصله 12 میلیون سال نوری از ما، در نزدیکی نوک جنوب شرقی صورت فلکی بسیار طولانی مار باریک (constellation Hydra) قرار دارد.
M83 با وسعت حدود 40000 سال نوری، به دلیل بازوهای مارپیچی برجسته‌اش با عنوان فرفره جنوبی (Southern Pinwheel) شناخته می‌شود. اما وجود انبوهی از مناطق متمایل به قرمز تشکیل ستاره که در نزدیکی لبه‌های خطوط غبار ضخیم بازوهای آن یافت می‌شوند، یک نام معروف دیگر برای M83 پیشنهاد می‌دهند و آن کهکشان هزار یاقوت است (Thousand-Ruby Galaxy).
این تصویر دیجیتال تلسکوپی عمیق جدید، هاله کم‌نور و گسترده کهکشان را نیز ثبت کرده است. به سمت پایین این قاب کیهانی، یک جریان جزر و مدی ستاره‌ای قرار دارد، ذراتی که از M83 عظیم به دلیل اختلال گرانشی یک کهکشان اقماری کوچکتر و در حال ادغام به بیرون آن کشیده شده است.
اخترشناسان دیوید مالین و برایان هدلی (David Malin and Brian Hadley) در اواسط دهه 1990 با افزایش صفحات عکاسی، این جریان ستاره‌ای گریزان را پیدا کردند.
منبع: ناسا