تصویر نجومی روز ناسا: Simeis 147؛ بقایای ابرنواختر سحابی اسپاگتی
توضیح: لقب رایج آن سحابی اسپاگتی (Spaghetti Nebula) است. این سحابی که رسماً با نامهای Simeis 147 و Sharpless 2-240 فهرستبندی شده است، به راحتی میتوان در میان رشتههای حلقهای و پیچخوردهی این بقایای پیچیدهی ابرنواختر گم شد.
این ساختار گازی چشمگیر که در مرز صورتهای فلکی گاو نر یا ثور (Taurus) و ارابهران (Auriga) دیده میشود، تقریباً ۳ درجه از آسمان را پوشش میدهد که معادل ۶ ماه کامل است. این مقدار در فاصلهی تخمینی ۳۰۰۰ سال نوری از ابر بقایای ستارهای، حدود ۱۵۰ سال نوری است.
قدمت تخمینی بقایای ابرنواختر حدود ۴۰۰۰۰ سال است، به این معنی که نور این انفجار ستارهای قدرتمند ابتدا زمانی به زمین رسید که ماموتهای پشمالو آزادانه پرسه میزدند. علاوه بر بقایای در حال گسترش، این فاجعه کیهانی، یک تپاختر (pulsar)، یک ستاره نوترونی با چرخش سریع که بقایای هسته ستاره اصلی است، از خود به جا گذاشت.
تصویر به نمایش درآمده، ماه گذشته از فورکا کاناپین، ایتالیا گرفته شده است.
منبع: ناسا
Simeis 147: The Spaghetti Nebula Supernova Remnant
2026 January 7
Image Credit & Copyright: Saverio Ferretti
تصویر نجومی روز ناسا: ابرهای مشتری با کیفیت بالا از دید جونو
توضیح: مشتری چقدر پیچیده است؟ ماموریت جونو ناسا (Juno mission) به مشتری نشان میدهد که این غول ژوپیتر مانند (خدای آذرخش در اسطورههای رومی-م) پیچیدهتر از حد انتظار است.
کشف شده است که میدان مغناطیسی مشتری بسیار متفاوت از میدان دوقطبی ساده زمین ماست و چندین قطب را نشان میدهد که در یک شبکه پیچیده، در شمال پیچیدهتر از جنوب، قرار گرفتهاند. علاوه بر این، اندازهگیریهای رادیویی جونو نشان میدهد که جو مشتری، ساختاری بسیار پایینتر، حتی صدها کیلومتر عمیقتر (پایینتر)، از صحن ابرهای بالایی دارد.
پیچیدگی تازهکشفشده مشتری در ابرهای جنوبی نیز مشهود است، همانطور که در تصویر به نمایش درآمده با بافت و رنگ بهبود یافته که ماه گذشته گرفته شده است، نشان داده شده است. در آنجا، مناطق و کمربندهای در حال چرخش به دور سیاره که در نزدیکی خط استوا غالب هستند، به یک بخار پیچیده (complex miasma) از گردبادهای طوفانی به اندازه قارّه تبدیل میشوند.
جونو به مدارگردی بیضوی حلقهای خود ادامه میدهد و هر ماه در نزدیکی این سیاره عظیم شیرجه میزند و هر بار بخش کمی متفاوت را بررسی میکند.
منبع: ناسا
Jupiter’s Clouds in High Definition from Juno
2026 January 6
Image Credit: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS; Processing & License: Thomas Thomopoulos
تصویر نجومی روز ناسا: سحابی مستطیل قرمز از دید هابل
توضیح: سحابی غیرمعمول مستطیل قرمز (Red Rectangle nebula) چگونه ایجاد شد؟
در مرکز سحابی، یک سیستم ستارهای دوتایی پیر وجود دارد که مطمئناً سحابی را تغذیه میکنند، اما هنوز رنگهای آن را توضیح نمیدهند. شکل غیرمعمول مستطیل قرمز احتمالاً به دلیل یک حلقه غبار ضخیم است که جریان خروجی کروی را به شکلهای مخروطی نوکتیز تبدیل میکند. از آنجا که ما این حلقه را از لبه میبینیم، لبههای مرزی، اشکالی مخروطی به نظر میرسد که یک X را تشکیل میدهند. پلههای مشخص نشان میدهند که جریان خروجی به صورت نامنظم رخ میدهد. با این حال، رنگهای غیرمعمول سحابی کمتر شناخته شده است و گمانهزنیها حاکی از آن است که آنها تا حدی توسط مولکولهای هیدروکربنی ایجاد میشوند که در واقع ممکن است بلوکهای سازنده حیات آلی باشند.
سحابی مستطیل قرمز در حدود ۲۳۰۰ سال نوری از صورت فلکی تکشاخ (Monoceros) فاصله دارد. این سحابی در اینجا با جزئیات کامل به عنوان یک تصویر پردازششده از تلسکوپ فضایی هابل نشان داده شده است. در عرض چند میلیون سال، با خالی شدن بیشتر سوخت هستهای یکی از ستارههای مرکزی، سحابی مستطیل قرمز احتمالاً به یک سحابی سیارهای (planetary nebula) تبدیل خواهد شد.
منبع: ناسا
The Red Rectangle Nebula from Hubble
2026 January 5
Image Credit: NASA, ESA, Hubble; Processing & License: Judy Schmidt
تصویر نجومی روز ناسا: عدسی گرانشی صلیب انیشتین
توضیح: بیشتر کهکشانها یک هسته دارند — آیا این کهکشان چهار هسته دارد؟ این پاسخ عجیب، اخترشناسان را به این نتیجه میرساند که هسته کهکشان محاطی حتی در این تصویر قابل مشاهده نیست.
بخش برگ شبدری مرکزی، نوری است که از یک کوازار (quasar) پسزمینه ساطع میشود. میدان گرانشی کهکشان پیشزمینه مرئی، نور این کوازار دور را به چهار تصویر مجزا میشکند. کوازار باید به درستی در پشت مرکز یک کهکشان عظیم قرار گرفته باشد تا سرابی مانند این آشکار شود.
این اثر کلی به عنوان عدسی یا همگرایی گرانشی (gravitational lensing) شناخته میشود و این مورد خاص به عنوان صلیب انیشتین (Einstein Cross) شناخته میشود. عجیبتر اینکه، تصاویر صلیب انیشتین از نظر روشنایی نسبی متفاوت هستند و گاهی اوقات با اثر ریزعدسی یا ریزهمگرایی گرانشی اضافی (gravitational microlensing) ستارگان خاص در کهکشان پیشزمینه افزایش مییابند.
منبع: ناسا
The Einstein Cross Gravitational Lens
2026 January 4
Image Credit & License: NSF, NOIRLab, AURA, WIYN; Processing: J. Rhoads (Arizona State U.) et al.
تصویر نجومی روز ناسا: تاج شفق قطبی
توضیح: چرخهی ۲۵ بیشینه خورشیدی، سال ۲۰۲۵ را به سالی عالی برای شفق شمالی (aurora borealis) (یا شفق جنوبی (aurora australis)) در سیارهی زمین تبدیل کرد. و سطح بالای فعالیت خورشیدی باید تا سال ۲۰۲۶ ادامه یابد.
بنابراین، در حالی که شما در حال جشن گرفتن فرا رسیدن سال نو هستید، این نمایش دیدنی شفق قطبی را که در آسمان پرستارهی شب بر فراز کرکجوفل، ایسلند فوران کرد، ببینید.
این تاج شفق قطبی (auroral corona) شگفتانگیز، پردههای پرانرژی از نور که مستقیماً از بالای سر ساطع میشوند، در طول یک طوفان ژئومغناطیسی قوی که توسط فعالیت شدید خورشیدی در نزدیکی اعتدال مارس ۲۰۲۵ ایجاد شده بود، مشاهده شد. این منظره از سرزمین شمالی و آسمان، این نمایش مهیج را در یک موزاییک پانورامای ۲۱ فریمی به تصویر میکشد.
منبع: ناسا
Auroral Corona
2026 January 1
Image Credit & Copyright: Roi Levi
تصویر نجومی روز ناسا: M1؛ سحابی خرچنگ
توضیح: این آشفتگیای است که هنگام انفجار یک ستاره به جا میماند.
سحابی خرچنگ (Crab Nebula)، حاصل یک ابرنواختر (supernova) که در سال ۱۰۵۴ میلادی دیده شد، پر از رشتههای مرموز است. این رشتهها نه تنها فوقالعاده پیچیده هستند، بلکه به نظر میرسد جرم کمتری نسبت به آنچه در ابرنواختر اصلی دفع شده و سرعت بیشتری نسبت به آنچه از یک انفجار آزاد انتظار میرود، دارند.
این تصویر برجسته توسط یک ستارهشناس آماتور در لیسبورگ، فلوریدا، ایالات متحده، طی سه شب در ماه گذشته گرفته شده است. این تصویر در سه رنگ اصلی ثبت شده است، اما جزئیات زیادی از طریق انتشار ویژه گاز هیدروژن ارائه شده است.
سحابی خرچنگ حدود ۱۰ سال نوری گستردگی دارد. در مرکز سحابی یک تپاختر قرار دارد: یک ستاره نوترونی به جرم خورشید اما تنها به اندازه یک شهر کوچک. تپاختر خرچنگ (Crab Pulsar) حدود ۳۰ بار در ثانیه میچرخد.
منبع: ناسا
M1: The Crab Nebula
2025 December 29
Image Credit & Copyright: Alan Chen
تصویر نجومی روز ناسا: NGC 1898؛ خوشه کروی در ابر ماژلانی بزرگ
توضیح: جواهرات به این روشنی نمیدرخشند — فقط ستارهها اینطور میدرخشند. و تقریباً هر نقطه در این جعبه جواهر از تصویر تلسکوپ فضایی هابل، یک ستاره است. برخی از ستارهها قرمزتر از خورشید ما و برخی آبیتر هستند — اما همه آنها بسیار دورتر هستند. اگرچه حدود ۸ دقیقه طول میکشد تا نور از خورشید به زمین برسد، NGC 1898 آنقدر دور است که حدود ۱۶۰،۰۰۰ سال طول میکشد تا نور به اینجا برسد.
این توپ عظیم ستارهای، NGC 1898، یک خوشه کروی (globular cluster) نامیده میشود و در میله مرکزی (central bar) ابر ماژلانی بزرگ (LMC) — یک کهکشان ماهوارهایِ کهکشان راه شیری ما — قرار دارد.
تصویر چند رنگ به نمایش درآمده، شامل نور از مادون قرمز تا فرابنفش است و برای کمک به تعیین اینکه آیا ستارههای NGC 1898 همگی در یک زمان یا در زمانهای مختلف تشکیل شدهاند، گرفته شده است.
نشانههای فزایندهای وجود دارد که نشان میدهد بیشتر خوشههای کروی، ستارگان را در مراحل مختلف تشکیل دادهاند، و به ویژه ستارگان NGC 1898 اندکی پس از برخوردهای باستانی با ابر ماژلانی کوچک (SMC) و کهکشان راه شیری ما شکل گرفتهاند.
منبع: ناسا
NGC 1898: Globular Cluster in the Large Magellanic Cloud
2025 December 28
Image Credit: ESA/Hubble & NASA
تصویر نجومی روز ناسا: سفینه فضایی آپولو ۱۷
توضیح: ماژول ماهنشین چلنجر آپولو ۱۷ با ظاهری عجیب و زاویهدار، برای پرواز در فضای تقریباً خلأ طراحی شده بود.
این تصویر که به صورت دیجیتالی از ماژول فرماندهی آپولو ۱۷ در آمریکا بهبوده یافته است، بخش سختافزاری یا جایگاه صعود (ascent stage) چلنجر را در مدار ماه نشان میدهد. پیشرانههای کنترل واکنش کوچک در کنارههای فضاپیما قرار دارند و زنگ موتور موشک صعود در زیر آن قرار دارد. دریچهای که امکان دسترسی به سطح ماه را فراهم میکرد، در جلو و یک آنتن رادار گرد در بالا دیده میشود. فرمانده ماموریت، جین سرنان (Gene Cernan)، از طریق پنجره مثلثی به وضوح قابل مشاهده است.
این فضاپیما با عملکرد عالی، در دسامبر ۱۹۷۲ بر روی ماه فرود آمد و فضانوردان آپولو را به ماژول فرماندهی در حال چرخش به دور ماه بازگرداند.
پس چلنجر اکنون کجاست؟ در حالی که جایگاه یا بخش نزول (descent stage) آن در محل فرود آپولو ۱۷ در دره ثور-لیترو (Taurus-Littrow valley) باقی مانده است، بخش صعود که در تصویر مشاهده میکنید، پس از جدا شدن از ماژول فرماندهی قبل از بازگشت فضانوردان به سیاره زمین، عمداً در همان نزدیکی منهدم شد.
منبع: ناسا
Apollo 17’s Moonship
2025 December 27
Image Credit: Apollo 17, NASA, (Image Reprocessing: Andy Saunders)
تصویر نجومی روز ناسا: اسب تک شاخ، پوست روباه و درخت کریسمس
توضیح: این منطقهی ستارهزایی که با نام NGC 2264 فهرستبندی شده است، این آرایش زیبا اما پیچیده از گاز و غبار میانستارهای، حدود ۲۷۰۰ سال نوری از ما فاصله دارد و در صورت فلکی کمنور اما خیالانگیز تکشاخ یا اسب شاخدار (Monoceros, the Unicorn) قرار دارد.
این آسمانخراش فصلی که به سمت استوای سماوی و نزدیک صفحهی کهکشان راه شیری دیده میشود، سحابیهای نشری قرمزرنگی را که توسط نور پرانرژی ستارگان تازه متولد شده برانگیخته شدهاند، با ابرهای غبار تیرهی میانستارهای در هم میآمیزد. در جایی که ابرهای غبار تیره در نزدیکی ستارگان داغ و جوان قرار دارند، نور ستارگان را نیز منعکس میکنند و سحابیهای بازتابی آبیرنگی را تشکیل میدهند. در واقع، ستارهی متغیر درخشان اس تکشاخ (S Monocerotis) در مهی آبیرنگ در نزدیکی مرکز غوطهور است. ستارگان NGC 2264 که با یک طرح مثلثی ساده در بالای اس تکشاخ آرایش یافتهاند، به عنوان خوشهی ستارهای درخت کریسمس (Christmas Tree star cluster) شناخته میشوند. سحابی مخروط (Cone Nebula) که توسط نور پرانرژی ستارگان تراشیده شده است، به صورت وارونه در رأس این درخت کریسمس کیهانی قرار دارد، در حالی که پوست غبارآلود و در هم پیچیده گاز و غبار درخشان زیر درخت، سحابی پوست روباه (Fox Fur Nebula) نامیده میشود.
این قاب تلسکوپی غنی، حدود ۱.۵ درجه یا ۳ ماه کامل را در آسمان از بالا تا پایین پوشش میدهد و تقریباً ۸۰ سال نوری را در فاصله NGC 2264 پوشش میدهد.
منبع: ناسا
Unicorn, Fox Fur and Christmas Tree
2025 December 25
Image Credit & Copyright: Michael Kalika
تصویر نجومی روز ناسا: معما: نقاط قرمز کوچک در کیهان اولیه
توضیح: این نقاط قرمز کوچک (LRD) چه هستند؟ هیچ کس نمیداند.
صدها LRD که تنها سال گذشته کشف شدند، اکنون توسط تلسکوپ فضایی جیمز وب در جهان اولیه یافت شدهاند. اگرچه LRDها بسیار کم نور هستند، اما اکنون اغلب در مشاهدات عمیق انجامشده برای اهداف دیگر شناسایی میشوند. بحث گستردهای در مورد اینکه LRDها چه میتوانند باشند و چه اهمیتی دارند، در جریان است. فرضیههای احتمالی (درباره) منشأ آنها، شامل سیاهچالههای ابرپرجرم در حال تجمع در درون ابرهای گاز و غبار، انفجارهای تشکیل ستاره در کهکشانهای جوان قرمز شده توسط غبار، و ابرهای گازی با انرژی ماده تاریک است.
تصاویر به نمایش درآمده شش LRD تقریباً بدون ویژگی را نشان میدهند که تحت برنامه JWST که آنها را پیدا کرده است، و شاخص z، یک شاخص فاصله به نام انتقال به سرخ کیهانی (cosmological redshift)، فهرست شدهاند.
علاوه بر این، جستجوهایی در جهان نزدیک ما در حال انجام است تا سعی شود LRDهای قبلی که میتوانند امروز هر چیزی تبدیل شده باشند، پیدا شوند.
منبع: ناسا
Mystery: Little Red Dots in the Early Universe
2025 December 24
Image Credit: NASA, ESA, CSA, STScI, JWST; Dale Kocevski (Colby College)
