تصویر نجومی روز ناسا: باقیمانده ابرنواختر سیمیس 147

گم‌شدن در رشته‌های پیچیده، حلقه‌دار و پیچ‌خورده باقیمانده ابرنواختر سیمیس 147 (Simeis 147) آسان است.
این سحابی رشته‌ای که با نام شارپلس 2-240 (Sharpless 2-240) نیز فهرست‌بندی شده است، با نام مستعار سحابی اسپاگتی (Spaghetti Nebula) شناخته می‌شود.
این ساختار گازی چشمگیر که در نزدیکی مرز صورت‌های فلکی گاو (ثور) (Taurus) و ارابه‌ران (Auriga) دیده می‌شود، تقریباً 3 درجه در آسمان، معادل 6 ماه کامل را پوشش می‌دهد.
در فاصله تخمینی 3000 سال نوری، این ابر بازمانده ستاره‌ای، حدود 150 سال نوری عرض دارد.
این تصویر ترکیبی شامل داده‌هایی است که از طریق فیلترهای باند باریک با جداسازی تشعشعات گازهای درخشان هیدروژن (قرمز) و اکسیژن (آبی) گرفته شده است.
بقایای این ابرنواختر، تقریباً 40000 سال سن دارد، به این معنی که نور حاصل از این انفجار عظیم ستاره‌ای برای اولین بار زمانی که ماموت‌های پشمالو آزادانه بر روی زمین پرسه ‌ زدند به زمین رسیده است.
علاوه بر ایجاد بقایای در حال انبساط، این فاجعه کیهانی، یک تپ‌اختر (pulsar) را هم به جا گذاشته است: یک ستاره نوترونی در حال چرخش که بقایای هسته ستاره اصلی است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: شفق ققنوس بر فراز ایسلند

دیگر تماشاگران شفق همگی به خانه رفته بودند. در ساعت 3:30 صبح در ایسلند، در یک شب آرام سپتامبر، بسیاری از شفق‌های قطبی آن شب خاموش شده بودند.
ناگهان، به طور غیر منتظره، انفجار جدیدی از ذرات از فضا سرازیر شد و جو زمین را بار دیگر روشن کرد. این بار، در کمال تعجب، شب با تمثال شگفت‌انگیزی که شبیه یک ققنوس غول‌پیکر بود روشن شد.
با آماده بودن تجهیزات دوربین، دو تصویر سریع از آسمان گرفته شد و بلافاصله پس از آن یک تصویر سوم از زمین گرفته شد.
کوه موجود در پس‌زمینه هلگافل (Helgafell) است، در حالی که رودخانه کوچک واقع پیش‌زمینه کالدا (Kaldá) نام دارد که هر دو در حدود 30 کیلومتری شمال پایتخت ایسلند، ریکیاویک (Reykjavík) قرار دارند.
آسمان‌نگاران باتجربه متوجه خواهند شد که درست بالای کوه، به سمت چپ، صورت فلکی شکارچی (constellation of Orion) قرار دارد، در حالی که خوشه ستاره‌ای پروین (Pleiades) نیز درست بالای مرکز قاب قابل مشاهده است.
شفق قطبی 2016، که تنها یک دقیقه طول کشید و به زودی برای همیشه از بین رفت، اگر در این موزاییک تصویری برجسته، ساخته‌شده به صورت دیجیتالی ثبت نمی‌شد احتمالاً به عنوان یک افسانه خیالی، باور نمی‌شد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: به سوی ماه

فرودگر رباتیک اودیسئوس (Odysseus) شرکت اینتوئتیو مشینز (Intuitive Machines) اولین فرود ایالات متحده بر روی ماه از زمان ماموریت آپولو 17 در سال 1972 را انجام داد.
این فرودگر به اندازه یک باجه تلفن که در 15 فوریه با موشک شرکت اسپیس‌ایکس (SpaceX) پرتاب شد، در 21 ام فوریه (2 اسفند) به مدار ماه رسید و در نهایت در 22 فوریه در ساعت 6:23 بعد از ظهر به وقت شرق ایالات متحده بر سطح ماه فرود آمد.
منطقه فرود آن در حدود 300 کیلومتری شمال قطب جنوب ماه، نزدیک دهانه‌ای به نام مالاپرت الف (Malapert A)است.
فرودگر در حال حاضر در حال ذخیره نیروی خورشیدی و ارسال داده‌ها به مرکز کنترل مأموریت شرکت اینتوئتیو مشینز در هیوستون است. این ماموریت اولین فرود تجاری بدون خدمه بر روی ماه است.
قبل از فرود، دوربین اودیسئوس، این تصویر با زاویه دید بسیار گسترده (پاهای فرود در سمت راست قابل مشاهده است) را هنگام پرواز بر فراز دهانه شومبرگر (Schomberger crater) در فاصله 200 کیلومتری از محل فرودش ثبت کرد. در هنگام ثبت تصویر، اودیسئوس هنوز حدود 10 کیلومتر بالاتر از سطح ماه بود.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: سحابی مداد؛ ضربه موج یک ابرنواختر

این موج شوک ابرنواختری با سرعت بیش از 500000 کیلومتر در ساعت، فضای بین ستاره‌ای را در می‌نوردد.
در این تصویر رنگی ترکیبی با جزئیات دقیق، رشته‌های نازک، روشن و در هم‌بافته در مرکز تصویر و در حال حرکت به سمت بالا، در حقیقت موج‌های بلندی در یک صفحه کیهانی از گاز درخشان هستند که تقریباً از لبه‌شان دیده می‌شوند.
این سحابی باریک که در دهه 1840 توسط سر جان هرشل (Sir John Herschel) کشف شد، گاهی اوقات به عنوان پرتو هرشل (Herschel’s Ray) شناخته می‌شود.
ظاهر نوک تیز این سحابی که با نام NGC 2736 فهرست‌بندی شده است، نام رایج امروزی آن، سحابی مداد (Pencil Nebula) را پیشنهاد می‌دهد.
سحابی مداد حدود 800 سال نوری از ما فاصله دارد. با طول نزدیک به 5 سال نوری، تنها بخش کوچکی از باقیمانده ابرنواختر ولا (Vela supernova) را نشان می‌دهد. خود باقیمانده عظیم ولا، یعنی بقایای منبسط‌شونده یک ستاره که حدود 11000 سال پیش منفجر شده است، حدود 100 سال نوری قطر دارد.
در ابتدا، بخشی از موج ضربه‌ یا شوک (shock wave) که به عنوان سحابی مداد دیده می شد با سرعت میلیون‌ها کیلومتر در ساعت حرکت می‌کرد، اما اکنون به طور قابل توجهی کند شده است و مواد بین ستاره‌ای اطراف را جارو می‌کند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: نگاهی به مسیه106 (M106)

مسیه 106 (Messier 106) کهکشان مارپیچی بزرگ درخشان زیبا، بر این منظره کیهانی مسلط است.
این میدان دید تلسکوپی تقریباً دو درجه‌ای، رو به سوی صورت فلکی سگان شکاری (Canes Venatici) در نزدیکی دسته دب اکبر دارد.
M106 که با نام NGC 4258 نیز شناخته می‌شود، حدود 80000 سال نوری عرض و 23.5 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد و بزرگترین عضو گروه کهکشان تازی‌های 2 (Canes II) است.
برای یک کهکشان خیلی خیلی دور، فاصله تا M106 تا حد خوبی معلوم است، چرا که می‌توان مستقیماً با ردیابی میزر قابل توجه این کهکشان (maser) یا گسیلش لیزر ریزموج، فاصله آن را اندازه‌گیری کرد.
انتشار میزر (maser emission) که بسیار نادر است اما به طور طبیعی رخ می‌دهد، توسط مولکولهای آب در ابرهای مولکولی که به دور هسته کهکشانی فعال آن می‌چرخند، تولید می‌شود.
یکی دیگر از کهکشان‌های مارپیچی برجسته در صحنه، که تقریباً به صورت لبه‌ای دیده می‌شود، NGC 4217 در زیر و سمت راست M106 است.
فاصله تا NGC 4217 خیلی کمتر معلوم شده است ولی تخمین زده می‌شود حدود 60 میلیون سال نوری باشد، اما ستاره‌های پره‌دار درخشان در پیش‌زمینه تصویر، در داخل کهکشان راه شیری ما قرار دارند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: سحابی مرغ دریایی بر فراز قله پینکلز

پرنده بزرگتر از قله است!
سحابی مرغ دریایی (Seagull Nebula) که به دلیل شکل پرنده‌مانندش این نام مستعار را دارد، یک سحابی گسیلشی (emission nebula) در آسمان شب است که پهناور است و پهنایی با زاویه‌ بیش از پنج برابر قطر ماه کامل و بیش از 200 سال نوری دارد.
سر سحابی به عنوان IC 2177 و خوشه ستاره‌ای زیر بال راست آن به عنوان NGC 2343 فهرست‌بندی شده است.
سحابی مرغ دریایی که عمدتاً از گاز هیدروژن قرمز درخشان تشکیل شده است، دارای خطوط گرد و غبار است و در حال تشکیل ستارگان است.
قله‌ای که گویی این مرغ دریایی بر فراز آن اوج می‌گیرد در پارک ملی پیناکلز در کالیفرنیا (Pinnacles National Park)، ایالات متحده آمریکا واقع است.
تصویر مشخص‌شده، ترکیبی از تصاویر با نوردهی طولانی از آسمان پس‌زمینه و تصاویر نوردهی کوتاه از پیش‌زمینه است که همگی به‌طور متوالی با یک دوربین و از یک مکان گرفته شده‌اند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: ستارگان با برخورد کهکشان‌ها شکل می‌گیرند

وقتی کهکشان‌ها با هم برخورد می‌کنند، چه تعداد ستاره متولد می‌شوند؟
برای کهکشان AM1054-325، که در تصویرش که به تازگی توسط تلسکوپ فضایی هابل منتشر شده است در اینجا نمایش داده شده است، پاسخ میلیون‌ها عدد است.
به جای اینکه ستارگان هنگام در هم‌تنیدن کهکشان AM1054-325 و کهکشان نزدیکش به دور یکدیگر، نابود شوند، گرانش و حرکت آنها، فرایند آفرینش ستارگان را آغاز کرده است.
تشکیل ستارگان، به‌سرعت، در ذرات گازی که از پیکره زردرنگ کهکشان AM1054-325 به دلیل کشش گرانشی کهکشان دیگر کشیده شده‌اند، رخ می‌دهد.
گاز هیدروژن اطراف ستاره‌های تازه متولد شده به رنگ صورتی می‌درخشد. ستارگان درخشان نوزاد به رنگ آبی می‌درخشند و در زایشگاه‌های ستاره‌ای جمع و جور، هزاران تا میلیون‌ها ستاره در کنار هم قرار گرفته‌اند. کهکشان AM1054-325 دارای بیش از 100 مورد از این خوشه‌های ستاره‌ای نقطه‌مانند به رنگ آبی است که برخی مانند رشته‌ای از مروارید به نظر می‌رسند.
تجزیه و تحلیل اشعه ماوراء بنفش کمک کرد تا مشخص شود که بیشتر این ستارگان کمتر از 10 میلیون سال سن دارند: نوزادان ستاره‌ای.
بسیاری از این زایشگاه‌های ستاره‌ای ممکن است به خوشه‌های ستاره ای کروی (globular star clusters) تبدیل شوند، ولی دسته‌ای از ستارگان جوان در قسمت پایین کهکشان ممکن است حتی جدا شده و یک کهکشان کوچک را تشکیل دهند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: جرم هوگ؛ یک کهکشان حلقه‌ای تقریباً کامل

آیا این یک کهکشان است یا دوتا؟
این سوال در سال 1950 زمانی که ستاره‌شناس آرتور هوگ (Arthur Hoag)، این جرم فراکهکشانی غیرعادی را کشف کرد، مطرح شد.
در بیرون آن، حلقه‌ای است که تحت سیطره ستاره‌های آبی درخشان است، در حالی که در نزدیکی مرکز، توپی از ستاره‌های بسیار قرمزتر قرار دارد که احتمالاً بسیار قدیمی‌تر هستند. بین این دو هم شکافی وجود دارد که تقریباً کاملاً تاریک به نظر می‌رسد.
چگونگی شکل‌گیری جرم هوگ، از جمله حلقه تقریباً گرد ستاره و گاز آن، ناشناخته باقی مانده است. فرضیه‌های پیدایش شامل یک برخورد کهکشانی میلیاردها سال پیش و اثر گرانشی یک میله مرکزی است که در همان زمان از بین رفته است.
عکس نمایش‌داده‌شده، توسط تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده و با استفاده از یک الگوریتم نویز زدایی هوشمند مصنوعی، دوباره پردازش شده است.
مشاهدات از طریق امواج رادیویی نشان می‌دهد که به شی هوگ در چند میلیارد سال گذشته، یک کهکشان کوچک‌تر افزوده نشده است.
شئ هوگ حدود 100000 سال نوری وسعت دارد و در فاصله 600 میلیون سال نوری از ما در حوالی صورت فلکی مار (Serpens) قرار دارد.
بسیاری از کهکشان‌های دوردست در سمت راست تصویر قابل مشاهده هستند، ولی حیلی به طور تصادفی، در موقعیت حدود ساعت هفت، در درون شکاف کهکشان مذکور، کهکشان حلقه‌ای دیگری اما دورتر هم قابل مشاهده است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: شهاب‌سنگ بر فراز خلیج ناپل

یک دانه غبار کیهانی که اتمسفر فوقانی را بسیار سریعتر از سقوط یک برگ درخت درنوردیده است، این خط سیر شهاب‌سنگی درخشان را ایجاد کرد.
در یک لحظه مهیج در غروب 8 فوریه (19 بهمن)، منظره عالی آسمان شب از جزیره تفریحی کاپری، در خلیج ناپل، گرفته شد.
دوربین با دیدی به سمت شمال شرقی رو به کل خلیج، به سمت نورهای ناپل و شهرهای اطراف است.
رگه شهاب‌سنگ با نوکی رو به سمت افق، به طور اتفاقی بالای شمایل کوه وزوویوس (Vesuvius) خاتمه می‌یابد. این کوه که یکی از معروف‌ترین آتشفشان‌های سیاره زمین است، فورانش در سال 79 پس از میلاد، شهر پمپئی را ویران کرد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: ساختار دم دنباله‌دار 12پی (12P/Pons-Brooks)

دنباله‌دار پونس بروکس یا 12پی (12P/Pons-Brooks) که در 21 آوریل (2 اردیبهشت 1403) به حضیض بعدی خود می‌رسد در حال درخشان‌تر شدن است. {حضیض یا perihelion نزدیک‌ترین نقطه مداری یک دنباله‌دار به خورشید را گویند-م}.
رصد گیسوی مایل به سبز این دنباله‌دار دوره‌ای نوع هالی از طریق تلسکوپ‌های کوچک نسبتاً آسان شده است. اما دم یونی مایل به آبی آن که اکنون از گیسوی فعال این دنباله‌دار خارج شده است و توسط بادهای خورشیدی مورد برخورد قرار گرفته است، هنوز کم‌رنگ است و دنبال‌کردن آن دشوار است.
با این حال، در این تصویر، نوردهی های پشت‌سرهم در شب 11 فوریه (22 بهمن 1402)، ساختارهای دقیق دم کم‌نورتر آن را نشان می‌دهد.
این قاب، با عرض بیش از دو درجه در سراسر پس‌زمینه‌ای از ستارگان کم‌نور و کهکشان‌های پس‌زمینه به سمت صورت فلکی شمالی چلپاسه یا سوسمار (Lacerta) کشیده شده است.
البته گذر دنباله‌دار 12‌پی در 21 آوریل از حضیضش، تنها دو هفته پس از خورشید گرفتگی کامل در 8 آوریل خواهد بود و این دنباله‌دار را در آسمان سیاره زمین در کنار خورشیدی کاملاً گرفته قرار می‌دهد.
منبع: ناسا
Structure in the Tail of Comet 12P/Pons-Brooks