تصویر نجومی روز ناسا: جت‌های غول‌پیکر بر فراز کوه‌های هیمالیا

توضیح: آیا رعد و برق منطقه شما هم می‌تواند این کار را انجام دهد؟
تصویر نمایش‌داده‌شده، جت یا فواره‌های غول‌پیکری هستند (gigantic jets) که از یک طوفان رعد و برق هفته گذشته در کوه‌های هیمالیا در چین و بوتان به سمت بالا می‌روند.
این تصویر ترکیبی، چهار جت طولانی را ثبت کرد که تنها چند دقیقه از هم فاصله داشتند. جت‌های غول‌پیکر، که فقط در قرن حاضر ثبت شده‌اند، نوعی تخلیه صاعقه هستند که در فضای بین برخی از رعد و برق‌ها و یونوسفر زمین در بالای آنها رخ می‌دهند. آنها نوع غیرمعمولی از رعد و برق هستند که بسیار متفاوت از رعد و برق معمولیِ ابر به ابر و ابر به زمین هستند (cloud-to-cloud and cloud-to-ground lightning).
قسمت پایین جت‌های غول‌پیکر شبیه به یک پدیده موسوم به برخورد از ابر به بالا (cloud-to-above strike) به نام جت ‌آبی (blue jets) است، در حالی که قسمت بالایی آن‌ها، شبیه به پدیده اسپریت یا شبح‌های قرمز بالای جو است (red sprites).
اگرچه مکانیسم و مسبب جت‌های غول پیکر همچنان موضوع تحقیق است، اما واضح است که این جت‌ها عدم تعادل بار بین قسمت‌های مختلف جو زمین را کاهش می‌دهند.
یک راه خوب برای جستجوی جت‌های غول‌پیکر، تماشای یک رعد و برق قدرتمند اما دور از یک صاف روشن است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: Ou4؛ سحابی ماهی مرکب غول‌پیکر

ماهی‌های مرکب روی زمین به این بزرگی نیستند. این ابر کیهانی “ماهی‌مرکب مانند”، تقریباً به اندازه سه ماه کامل در آسمان سیاره زمین وسعت دارد.
شکل دوقطبی سحابی ماهی مرکب (Squid Nebula) که در سال 2011 توسط عکاس نجومی فرانسوی، نیکلاس اوترز کشف شد (Nicolas Outters)، در اینجا با تشعتشع آبی گویایی از اتم‌های اکسیژن یونیزه مضاعف، قابل شناسایی است.
اگرچه این سحابی، علی‌الظاهر توسط ناحیه انتشار هیدروژن مایل به قرمز Sh2-129 احاطه شده است، تعیین فاصله و ماهیت واقعی سحابی ماهی مرکب، تا به امروز دشوار بوده است. با این حال، یک تحقیق نشان می‌دهد که سحابی ماهی مرکب یا Ou4، واقعاً در دل Sh2-129 در فاصله 2300 سال نوری از ما قرار دارد.
مطابق با این سناریو، ماهی مرکب کیهانی یک جریان فوق‌العاده از مواد را نشان می‌دهد که توسط یک سیستم سه‌گانه از ستارگان داغ و پرجرم، به نام HR8119، که در نزدیکی مرکز سحابی دیده می‌شود، ایجاد می‌شوند. اگر چنین باشد، این سحابی غول‌پیکر ماهی مرکب، از نظر فیزیکی بیش از 50 سال نوری وسعت خواهد داشت.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: زبانه‌ها و رشته‌ها بر روی خورشید فعال

این تصویر رنگی و واضح‌شده از خورشید متشکل از فریم‌هایی است که انتشار اتم‌های هیدروژن در کرومسفر خورشیدی (solar chromosphere) را در 15 می ثبت کرده است.
با نزدیک شدن به بیشینه‌ی چرخه خورشیدی شماره 25، تعداد زیادی از مناطق فعال و رشته‌های خورشیدی پیچ‌خورده و مار مانند دیده می‌شوند که در سطح خورشید فعال پخش می‌شوند.
رشته‌های پلاسما که در میدان‌های مغناطیسی قوی مناطق فعال، در بالای لبه خورشید معلق می‌شوند به‌عنوان زبانه‌های خورشیدی درخشان ظاهر می‌شوند.
زبانه‌های بزرگی که در نزدیکی موقعیت ساعت 4 و درست قبل از ساعت 9 در اطراف قرص خورشیدی دیده می‌شوند، حلقه‌های پس‌شراره‌‌ای پس از شعله‌ور شدن دو شراره خورشیدی قدرتمند کلاس X هستند که هر دو در آن روز رخ داده‌اند. در واقع، زبانه ساعت 4 مربوط به منطقه فعال غول‌پیکر AR 3664 است که اکنون از لبه خورشید به آنسو چرخیده است.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: تصویر نمای نزدیک مسیه 66

کهکشان مارپیچی بزرگ و زیبا مسیه 66 (Messier 66) در فاصله 35 میلیون سال نوری از ما قرار دارد. وسعت این کیهان جزیره‌ای زیبا در حدود 100 هزار سال نوری است که از نظر اندازه، شبیه کهکشان راه شیری است.
این نمای نزدیک تلسکوپ فضایی هابل، ناحیه‌ای به وسعت حدود 30000 سال نوری در اطراف هسته کهکشان را در بر می‌گیرد.
این تصویر نشان می‌دهد که دیسک کهکشان به طور چشمگیری نسبت به سمت خط دید ما کج شده است. در اطراف هسته درخشان آن، خانه احتمالی سیاهچاله‌ای عظیم، خطوط غباری مبهم و خوشه‌های ستاره‌ای جوان و آبی، در امتداد بازوهای مارپیچی خال‌دار با درخشش واضحی ناشی از مناطق ستاره‌ساز صورتی قرار گرفته‌اند.
مسیه 66 که با نام NGC 3627 نیز شناخته می‌شود، درخشان‌ترین کهکشان از سه کهکشان واقع در سه‌گانه لئو (سه شیر) (Leo Triplet) است که برهم‌کنش گرانشی دارند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: شفق قطبی بر فراز کوه‌های کارکونوشه

اولین بار بود. حداقل، اولین باری بود که این عکاس، شفق قطبی را از کوه‌های وطن خود می‌دید. و چه شفق تماشایی بود!
رشته‌کوه‌های کارکونوشه (Karkonosze Mountains) در لهستان معمولاً برای تماشای شفق‌های قطبی بسیار جنوبی هستند (جنوب عرض‌های قطبی). اما در شب شگفت‌انگیز 10 تا 11 می، رنگ‌های بنفش و سبز، بیشتر آسمان شب را روشن کردند، منظره‌ای شگفت‌انگیز که در بسیاری از مناطق عرض‌های جغرافیایی میانی زمین نیز ظاهر شد.
تصویر مشخص‌شده ترکیبی از شش نوردهی عمودی است که در طول اوج شفق گرفته شده است. ساختمان‌های آینده‌نگر سمت راست، بخشی از یک رصدخانه هواشناسی هستند که در بلندترین قله کوه‌های کارکونوشه واقع شده‌اند. رنگ بنفش، عمدتاً به دلیل برخورد الکترون‌های پرانرژی خورشید بر مولکول‌های نیتروژن موجود در جو زمین ایجاد شده است.
خورشید ما در دو سال آینده به حداکثر فعالیت سطحی خود می‌رسد و اگرچه شفق‌های قطبی بیشتری پیش‌بینی می‌شود، اما بیشتر آنها در مناطق نزدیک‌تر به قطب‌های زمین رخ خواهند داد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: ستارگان و ابرهای رنگارنگ در نزدیکی رو اوفیوشی

چرا آسمان نزدیک ستاره قلب‌العقرب (Antares) و سامانه ستاره‌ای رو افیوشی (Rho Ophiuchi) رنگارنگ و در عین حال غبارآلود است؟
این رنگ‌ها از ترکیبی از اشیا و فرآیندها حاصل می‌شوند: گرد و غبار ریز که توسط نور ستارگان روشن می‌شود سحابی‌های بازتابی آبی تولید می‌کند (reflection nebulae). ابرهای گازی که اتم‌های آن‌ها توسط نور ستارگان فرابنفش برانگیخته می‌شوند، سحابی‌های انتشاری مایل به قرمز تولید می‌کنند (emission nebulae). ابرهای گرد و غبار با نور پس‌زمینه، نور ستارگان را مسدود می‌کنند و بنابراین تاریک به نظر می‌رسند.
قلب‌العقرب، یک ابرغول سرخ (red supergiant) و یکی از درخشان‌ترین ستارگان در آسمان شب، ابرهای زرد-قرمز را در سمت راست بالای تصویر نمایش‌داده‌شده، روشن می‌کند. منظومه ستاره‌ای رو اوفیوشی در مرکز سحابی انعکاسی آبی در سمت چپ قرار دارد، در حالی که یک سحابی بازتابی متفاوت، IC 4605، درست در زیر و سمت راست مرکز تصویر قرار دارد.
این ابرهای ستاره‌ای حتی رنگارنگ‌تر از آن چیزی هستند که انسان می‌تواند ببیند و نور را در سراسر طیف الکترومغناطیسی ساطع می‌کنند.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: سحابی شیر

آیا سحابی شیر (Lion Nebula) سلطان واقعی صورت فلکی قیفاووس (constellation Cepheus) است؟
این سحابی قدرتمند گربه‌سان‌مانند، از دو ستاره پرجرم نیرو می‌گیرد که جرم هر کدام 20 برابر بیشتر از خورشید ماست.
ماده پرانرژی سحابی که از پوسته‌های گاز یونیزه‌شده منبسط تشکیل شده است، نه تنها می‌درخشد، بلکه به اندازه‌ای متراکم است که به صورت گرانشی منقبض‌شده و ستاره‌ می‌سازد.
اندازه زاویه‌ای سحابی شیر که رسما Sh2-132 نامیده می‌شود، کمی بزرگتر از ماه کامل است. این منطقه نمادین گازی در فاصله 10000 سال نوری در یک صورت فلکی (قیفاووس) که نامش برگرفته از پادشاه اتوپیا (King of Aethopia) در اساطیر یونانی است، قرار دارد.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: چگونه آن نور را در آسمان شناسایی کنیم؟

آن نور در آسمان چیست؟
پاسخ به یکی از سوالات رایج بشریت ممکن است از چند مشاهده سریع پدیدار شود. به عنوان مثال: آیا آن جسم حرکت می‌کند یا چشمک می‌زند؟ اگر اینطور است، و اگر شما در نزدیکی شهری زندگی می‌کنید، پاسخ معمولاً یک هواپیما است، زیرا هواپیماها بسیار زیاد هستند و نیز تعداد کمی از ستاره‌ها و ماهواره‌ها به اندازه کافی روشن هستند که در پرتو نورهای مصنوعی شهر دیده شوند.
اگر پاسخ به سوال قبل نه است، و اگر دور از یک شهر زندگی می‌کنید، آن نور درخشان احتمالاً سیاره‌ای مانند زهره یا مریخ است؛ که اولی مجبور است درست قبل از طلوع فجر یا بعد از غروب در نزدیکی افق ظاهر شود.
گاهی اوقات حرکت ظاهری کم‌ارتفاع یک هواپیمای دور در نزدیکی افق، تشخیص آن را از یک سیاره درخشان دشوار می کند، اما حتی این را هم معمولاً می‌توان با حرکت هواپیما طی چند دقیقه تشخیص داد.
هنوز مطمئن نیستید؟ نمودار امروز، ارزیابی گاهاً طنزآمیز اما عمدتاً دقیقی را (از نوری که در آسمان می‌بینید) ارائه می‌دهد. علاقه‌مندان مشتاق به آسمان احتمالاً تصحیحات مؤدبانه‌ای را برای این نمودار متذکر می‌شوند – و البته تشویق هم می‌کنیم که ارائه دهند!
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: خوشه کهکشان‌های پاندورا

این تصویر موزاییکی میدان عمیق، نمای خیره‌کننده‌ای از خوشه کهکشانی Abell 2744 را ارائه می‌دهد که توسط دوربین NIRCam تلسکوپ فضایی جیمز وب ثبت شده است.
به نظر می رسد که آبل 2744 که خوشه پاندورا نیز نامیده می‌شود (Pandora’s Cluster)، ادغام سنگینی از سه خوشه کهکشانی عظیم باشد. این خوشه در فاصله 3.5 میلیارد سال نوری از ما، به سمت صورت فلکی مجسمه‌ساز (constellation Sculptor) قرار دارد.
این ابر خوشه که تحت سیطره ماده تاریک است، تار و پود فضا-زمان را منحرف و کج و معوج می‌کند که این امر سبب می‌شود که اجسام دورتر نیز در اثر گرانش لنزی‌شکل شوند. در این تصویر، بسیاری از منابع نورانی عدسی‌شکل قرمزتر از کهکشان‌های خوشه پاندورا، کهکشان‌های بسیار دور در کیهان اولیه هستند که تصاویر عدسی‌شکل آنها کشیده‌شده و معوج‌ شده‌اند و به صورت کمانی‌شکل درآمده‌اند. البته پره‌های پراش متمایز، ستاره‌های راه شیری در پیش‌زمینه هستند.
در فاصله تخمینی خوشه پاندورا، این جعبه کیهانی در حدود 6 میلیون سال نوری است. اما نترسید. می‌توانید در یک تور ویدیویی 2 دقیقه‌ای این منطقه وسوسه‌انگیز را کاوش کنید.
منبع: ناسا

تصویر نجومی روز ناسا: SH2-308؛ سحابی سر دلفین

این حباب کیهانی که توسط بادهای سریع یک ستاره داغ و پرجرم منفجر شده است، عظیم است.
این سحابی که به‌عنوان Sharpless 2-308 فهرست‌بندی شده است، در فاصله 5000 سال نوری از ما به سمت صورت فلکی کلب اکبر یا سگ بزرگ (Canis Major) قرار گرفته است و عرضی کمی بیشتر از یک ماه کامل آسمان را می‌پوشاند. این مقدار مطابق با قطر 60 سال نوری در فاصله تخمینی آن است.
ستاره عظیمی که این حباب را ایجاد کرده است، یک ستاره ولفرایه (Wolf-Rayet star)، آن ستاره درخشان نزدیک مرکز سحابی است.
ستارگان ولف‌رایه بیش از 20 برابر خورشید جرم دارند و تصور می‌شود که در یک مرحله کوتاه پیش از ابرنواختری در مراحل تکامل ستاره‌های عظیم قرار دارند.
بادهای سریع وزیده‌شده از این ستاره ولف‌رایه، سحابی حباب‌شکل را ایجاد می‌کنند، زیرا مواد متحرک کندتر را از یک مرحله اولیه تکامل ستاره، با خود می‌برند. سن این سحابی دستخوش باد (windblown)، حدود 70000 سال است.
انتشار نسبتاً ضعیفی که توسط فیلترهای باند باریک در این تصویر عمیق ثبت شده است، تحت تأثیر درخشش اتم‌های اکسیژن یونیزه‌شده، به رنگ آبی درآمده ااست.
SH2-308 با ارائه یک سیمای بی‌خطر، به عنوان سحابی سر دلفین نیز شناخته می‌شود (Dolphin-head Nebula).
منبع: ناسا