کمربند کوئیپر؛ خانه میلیونها جسم آسمانی
در دوران مدرسه، بسیاری از ما در مورد سیارات، خورشید و شاید کمربند سیارکی (Asteroid belt) یاد میگیریم. با این حال، منظومه شمسی ما بسیار فراتر از اینها است، از جمله منطقهای در منظومه شمسی بیرونی به نام کمربند کویپر (Kuiper belt).
کمربند کویپر (تلفظ: کای-پِر) که فراتر از مدار نپتون قرار دارد، خانه میلیونها (یا میلیاردها، مشخص نیست) جرم یخی است که دقیقاً مانند سیارات و سیارکهایی که میشناسیم، به دور خورشید میچرخند. ناسا (NASA) اینطور بیان میکند: «کمربند کویپر، شبیه به کمربند سیارکی، منطقهای از بقایای تاریخ اولیه منظومه شمسی است. مانند کمربند سیارکی، این کمربند نیز توسط یک سیاره غولپیکر شکل گرفته است، اگرچه بیشتر به شکل یک دیسک ضخیم (مانند یک دونات) است تا یک کمربند نازک.»
نپتون (Neptune) یکی از سیارات غولپیکر (giant planets) در منظومه شمسی ما است. سیارات دیگر، مشتری (Jupiter)، زحل (Saturn) و اورانوس (Uranus) هستند. سیارات غولپیکر به دلیل اندازه آنها نسبت به زمین به این نام خوانده میشوند. آنها همچنین به عنوان سیارات بیرونی شناخته میشوند زیرا از خورشید دورتر هستند.
به نظر میرسد که مدلها و نمودارهای منظومه شمسی اغلب در مدار نپتون – یا شاید پلوتو (Pluto) اگر به نسخه قدیمیتری نگاه میکنید – به پایان میرسند. با صرفنظر از بحث و جدل در مورد وضعیت پلوتو به عنوان یک سیاره کوتوله، در واقع میلیونها جرم فراتر از مدار نپتون وجود دارد – و برخی از آنها قابل توجه هستند. اینها اجرام کمربند کویپر (Kuiper Belt Objects) یا KBO نامیده میشوند. تاکنون، حدود 2000 جرم کمربند کویپر دستهبندی شدهاند.
علاوه بر پلوتو، چندین سیاره کوتوله وجود دارند که بخشی از کمربند کویپر هستند، از جمله اِریس (Eris)، ماکیماکی (Makemake) و هائومیا (Haumea). این اجرام بزرگ منظومه شمسی، مانند سیارات به دور خورشید میچرخند، اما آنقدر بزرگ نیستند که به عنوان سیاره طبقهبندی شوند. میلیونها جرم کوچکتر دیگر نیز وجود دارند، مانند دنبالهدارها و قمرها، که بسیاری از آنها عموماً در نواری از فضا بین 30 تا 55 واحد نجومی (AU) از خورشید (یک AU برابر است با فاصله زمین تا خورشید به طور متوسط، که 90 میلیون مایل یا 150 میلیون کیلومتر است) جمع شدهاند.
فراتر از کمربند کویپر، ابر اورت (Oort cloud) نیز وجود دارد، ناحیه دیگری از فضا که حاوی اجرام بیشتری است. به گفته ناسا: «اعتقاد بر این است که ابر اورت یک پوسته کروی غولپیکر است که بقیه منظومه شمسی را احاطه کرده است. این ابر مانند یک حباب بزرگ و ضخیم است که از قطعات یخی زبالههای فضایی به اندازه کوه و گاهی بزرگتر ساخته شده است.» همه اینها به این معناست که منظومه شمسی ما بسیار فراتر از هشت سیارهای است که بیشتر ما در مورد آنها یاد میگیریم.
